Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου 2014

ΣΤΟΝ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟ Μ.ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ

ΜΙΚΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟ Μ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ
Δύο ποιήματα του Μανώλη Αναγνωστάκη το «Δρόμοι παλιοί» και το «Μιλώ», το καθένα για λόγους διαφορετικούς, έγιναν αφορμή για μια πρόσβαση στα ενδότερα. Μου άσκησαν μια βαθιά συγκίνηση που με οδήγησε στο ν’ ανακαλύψω κοινές αλήθειες καθώς και να βιώσω την υπαρξιακή διάσταση που αποκαλύπτουν αυτά τα ποιήματα.
Οι δρόμοι παλιοί μας παραπέμπουν σ’ ένα  παρελθόν το οποίο ο ποιητής αγάπησε και μίσησε.
Δρόμοι παλιοί που αγάπησα και μίσησα
Ατέλειωτα
Κάτω απ’ τους ίσκιους των σπιτιών να περπατώ
Νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες κι η πόλη νεκρή
Την ασήμαντη παρουσία μου
Βρίσκω σε κάθε γωνιά
Κάμε να σ’ ανταμώσω κάποτε
Φάσμα χαμένο του πόθου μου κι εγώ

Ξεχασμένος κι ατίθασος να περπατώ
Κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη
στις υγρές μου παλάμες

Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα
Χωρίς να γνωρίζω κανέναν
Κι ούτε κανένας με γνώριζε.


Ο Αναγνωστάκης αποσπάται από τον συμβατικό και οδεύει προς έναν αντισυμβατικό τρόπο ζωής και σκέψης, με τίμημα την μοναξιά, οδηγημένος από το απόλυτο που κυοφορεί μέσα στην ψυχή του.
Μοναχική η πορεία του ανάμεσα σ’ ανθρώπους που τον αγνοούν. Και το τονίζει πιο εμφαντικά και προχωρούσα μέσα στη νύχτα χωρίς να γνωρίζω κανέναν κι ούτε κανένας με γνώριζε.
Μ’ αυτή την αίσθηση της ερημιάς,  φέρει το βάρος του λόγου και της ευθύνης να μιλήσει για ένα υπαρξιακό γεγονός, που είναι τόσο δικό του όσο και δικό μας. Ακριβώς εδώ, αισθάνεσαι ότι ο ποιητής σε εκπροσωπεί και μιλάει με πολύ θάρρος και πολύ ειλικρίνεια. Όταν παρακάτω ομολογεί πως αναγκάζεται να δεχθεί την επιστροφή  «Νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες»,  καταγράφει την υπαρξιακή του αγωνία και είναι τόσο σφραγισμένη αυτή από το αίσθημα της ερημιάς που τον συνέχει κι όταν ακόμα επιστρέφει στον οικείο χώρο.
Τον σημαδεύει η οδύνη μιας συνειδητοποιημένης μοναξιάς «κι η πόλη νεκρή». Ωστόσο, σ’ αυτό το ερημικό τοπίο προχωρεί κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές του παλάμες.
Δεν είναι απαισιόδοξος ο Αναγνωστάκης, είναι ρεαλιστής και διατηρεί μια ελπίδα μέσα στην οποία θαμποφέγγει ένα όραμα. «Κάμε να σ’ ανταμώσω κάποτε φάσμα χαμένο του πόθου μου κι εγώ»

Παίρνοντας μαζί του το καταστάλαγμα της αποτυχίας των κοινωνικών αγώνων και επαναστάσεων, διατηρώντας την επαφή με τη δική του αυθεντικότητα, διαθέτει μια καθαρή ματιά.
Οι κοινωνικοί αγώνες, οι επαναστάσεις, η ελπίδα για μια δικαιότερη κατανομή των αγαθών και τα ιδανικά, τα οποία οι άνθρωποι οραματίστηκαν και για τα οποία θυσιάστηκαν, δεν έφεραν το ποθητό αποτέλεσμα. Το όραμα της αλλαγής για κοινωνική δικαιοσύνη και ελευθερία έδωσε στους ιδεαλιστές το αίσθημα της απογοήτευσης. Αλλά, αυτό ήταν επόμενο να γίνει. Η αμφισβήτηση είναι σίγουρο καταστάλαγμα καθώς η εφαρμογή των αξιών που οραματίστηκαν δεν θα ήταν δυνατόν να υλοποιηθεί, χωρίς την ανάλογη εξέλιξη, η οποία θα προσέδιδε στον άνθρωπο την ωριμότητα που θα χρειάζονταν. Έτσι, ο ποιητής αντιλαμβάνεται ότι ο υπαρξιακός τομέας βρίσκεται, ακόμα, ανενεργός και η ουσιαστική σχέση των ανθρώπων δεν μπορεί να συντελεσθεί. Μιλούμε για εξέλιξη είναι απαραίτητο όμως να υπογραμμισθεί το επίπεδο της συνειδητότητας το οποίο θα την προσφέρει κι αυτό δεν είναι γεγονός που επιβάλλεται με καμία επανάσταση, είναι κέρδος προσωπικό. Η αφύπνιση της συνείδησης, η οποία θα φέρει τον άνθρωπο εγγύτερα στη σχέση είναι γεγονός προσωπικό. Αυτό, ακριβώς, το γνωρίζει ο ποιητής, γι’ αυτό και αναλαμβάνει με ειλικρίνεια και εντιμότητα να μιλήσει. Δεν είναι δυνατόν αυτή η ανωριμότητα να παρακαμφθεί και δεν μπορεί πάνω σ’ αυτή να στηρίξει την πραγμάτωσή της καμία ιδεολογία για κοινωνική δικαιοσύνη.
Η εξέλιξη την οποίαν οραματίσθηκαν ως συλλογική υπόθεση δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί  εάν δεν κατακτηθεί μέσα στον άνθρωπο η συνειδητότητα της σχέσης, η οποία εγείρει και την ανάλογη ηθική ευθύνη. Έτσι, επιστρέφει πάλι ο ποιητής στη μοναχικότητά του.
Ο Αναγνωστάκης βρίσκεται στο μεταίχμιο μιας αλλαγής. Μ’ αυτή την αίσθηση της ερημιάς και της αποτυχίας για κοινωνική αλλαγή για επαναστάσεις που θα έφερναν δικαιότερο τρόπο ζωής, προχωρεί ο ποιητής και στο άλλο ποίημα το «Μιλώ»
Μιλώ για τα τελευταία σαλπίσματα των νικημένων στρατιωτών
Για τα τελευταία κουρέλια απ’ τα γιορτινά μας φορέματα
Για τα παιδιά μας που πουλάν τσιγάρα στους διαβάτες
Μιλώ για τα λουλούδια που μαραθήκανε στους τάφους
Και τα σαπίζει η βροχή
Για τα σπίτια που χάσκουνε δίχως παράθυρα σαν κρανία ξεδοντιασμένα
Για τα κορίτσια που ζητιανεύουν δείχνοντας στα στήθια τους τις πληγές τους
Μιλώ για τις ξυπόλυτες τις μάνες που σέρνονται στα χαλάσματα
Για τις φλεγόμενες πόλεις τα σωριασμένα κουφάρια στους δρόμους
Τους μαστροπούς ποιητές που σέρνονται τις νύχτες στα κατώφλια
Μιλώ για τις ατέλειωτες νύχτες όταν το φως λιγοστεύει τα ξημερώματα
Για τα φορτωμένα καμιόνια και τους βηματισμούς στις υγρές πλάκες
Μιλώ για τα προπύλια των φυλακών και για το δάκρυ των μελλοθανάτων
Μα πιο πολύ μιλώ για τους ψαράδες π’ αφήσανε τα δίχτυα τους και πήρανε τα βήματά Του.  Κι όταν Αυτός κουράστηκε αυτοί δεν ξαπόστασαν. Κι όταν Αυτός τους πρόδωσε αυτοί δεν αρνήθηκαν. Κι όταν Αυτός δοξάστηκε αυτοί στρέψαν τα μάτια κι οι σύντροφοι τους φτύνανε και τους σταύρωναν κι αυτοί γαλήνιοι το δρόμο παίρνουνε π’ άκρη δεν έχει χωρίς το βλέμμα τους να σκοτεινιάσει ή να λυγίσει όρθιοι και μόνοι μέσα στην ερημία του πλήθους.
Μία απομυθοποίηση τραγική, επακολουθεί του παράλογου κόσμου με τα εγκλήματα του πολέμου. Έτσι, μιλά για τα τελευταία σαλπίσματα των νικημένων στρατιωτών, τα σαλπίσματα μιας ήττας που φέρνει σαν επακόλουθο την πλήρη απομυθοποίηση αυτού του κόσμου και συσσωρεύει αισθήματα ενοχών. Τα παιδιά μας πουλάν τσιγάρα στους διαβάτες. Μπορεί για κάποιους να μην είναι δικά μας τα παιδιά που πουλάν τσιγάρα, για τον ποιητή, όλα τα παιδιά, είναι τα δικά μας παιδιά.  
Μέσα στον κόσμο ο ποιητής πορεύεται ως αγνοούμενος, αλλά όχι ως αγνοών. Αισθάνεται και διαισθάνεται τα πάντα με την ευαισθησία που του χαρίζει η ματιά του και που τη διατηρεί η ψυχή του. Δηλώνεται η μεταπολεμική πλέον κατάρρευση ενός κόσμου που δεν στηρίζεται στη σχέση που δεν αντιλαμβάνεται, βέβαια, και τα λάθη του και συνεχίζει η ματιά του ποιητή να βλέπει την αλήθεια.
Κι είναι έτοιμος, γιατί δεν αρνήθηκε τη δοκιμασία, ούτε την απέφυγε. Βρίσκεται στο μεταίχμιο και καταθέτει με πολύ ειλικρίνεια. Έρχεται εγγύς σε μια απρόσιτη πραγματικότητα που θ’ ανοίξει τα μάτια της ψυχής.

 Όλες οι εικόνες που προηγήθηκαν σ’ αυτό το ποίημα είναι σαφώς εικόνες μιας τραγικής αποτυχίας που έφερε στον κόσμο ο πόλεμος και η αδικία. Ο ποιητής αποσπά τη ματιά του απ’ αυτόν και την προσανατολίζει στους ψαράδες. Μα πιο πολύ μιλώ για τους ψαράδες π’ αφήσανε τα δίχτυα τους και πήρανε τα Βήματά Του.
Υπάρχει ένας υποκειμενισμός.
Ο ποιητής μέσα από ένα βίωμα δικό του ταυτίζεται με τους ψαράδες, που μ’ όλη τους την αθωότητα, αφήνουν τα δίχτυα τους και Τον ακολουθούν. Τον συνεπαίρνει και τον ίδιο μιαν έξαρση αυτοθυσίας, αν και για άλλο λόγο.
Μιλάει για προδοσία και για διάψευση και για μοναξιά και πόλεμο των συντρόφων, καθόλου  τυχαία, βέβαια, αλλά γιατί όλα αυτά είναι και δικά του βιώματα. Έπειτα, η σχέση των ψαράδων με Εκείνον δεν τον απασχολεί αντικειμενικά, ανατρέχει σ’ αυτήν, γιατί θέλει να μιλήσει για κάτι άλλο που τον αγγίζει βαθύτατα προσωπικά!
Φυσικά, κατέχεται από τον υποκειμενισμό και δεν διστάζει προκειμένου να εκφράσει αυτό που θέλει ο ίδιος, να αντιστρέψει τους όρους διαστρέφοντας την ιστορική αλήθεια, όταν μιλά για την προδοσία γιατί είναι  γνωστό ότι μαθητής πρόδωσε τον Ιησού κι όχι το αντίθετο.. κι εμείς τον υποκειμενισμό του θα τον προσεγγίσουμε με αγάπη,  καθώς ακολουθούμε τον ποιητικό του οίστρο. Συνεπαρμένος από τα δικά του αισθήματα κατέχεται από την ανάγκη να εκφραστεί και βρίσκει τον εαυτό του σε έναν ανάλογο προς τους ψαράδες δρόμο. Είναι ο ίδιος τόσο ειλικρινής και αληθινός και τόσο αθώος ώστε να πάει παραπέρα και να δει ότι αυτός ο δρόμος της θυσιαστικής αφοσίωσης φέρνει  τη γαλήνη.
Ο ίδιος, όπως και κείνοι, βλέπει τον εαυτό του να θυσιάζεται για ένα ιδανικό ή ένα όραμα κι αυτή την έξαρση της αυτοθυσίας του μπορεί να την ταυτίσει μόνο μ’ εκείνη την αγνότητα των απλών ψαράδων.
Κι οι σύντροφοι τους φτύναν και τους σταύρωναν κι αυτοί γαλήνιοι το δρόμο παίρνουνε π’ άκρη δεν έχει χωρίς το βλέμμα τους να σκοτεινιάσει ή να λυγίσει όρθιοι και μόνοι μέσα στην ερημία του πλήθους.

Ο Αναγνωστάκης βρίσκεται στο μεταίχμιο μιας αλλαγής. Ο ίδιος αισθάνεται την διάψευση των ιδανικών για τα οποία αγωνίστηκε κι όμως προχωρεί μόνος μέσα στην ερημία του πλήθους.


                                                                                     Αλκμήνη Κογγίδου. Ποιήτρια -δοκιμιογράφος

Πέμπτη 20 Φεβρουαρίου 2014

                            ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ  Η ΠΟΙΗΣΗ
   Αν ο ποιητής δεν είχε βρεθεί κάτω από το πέλμα του άλλου δεν θα είχε ανακαλύψει το όραμα της αληθινής ζωής. Αν το σκοτάδι της άγνοιας του στερούσε την όραση τότε δεν θα μπορούσε να δει πόσο χαμένο είναι το παιχνίδι των πολλών. Προσηλωμένος στο δικό του παιχνίδι, έχει τα μάτια ανοιχτά στη ροή της ζωής. Γνωρίζει πως το παιχνίδι των πολλών αποτελεί μια μακραίωνη ιστορία ενοχών, παραλείψεων, συμβιβασμών, αποσιώπησης κι όλα τα συναφή που με μια λέξη αποτελούν παρελθόν. Η επανάληψη των λαθών του παρελθόντος εκεί που οι πολλοί καλύπτονται και συγκαλύπτονται οδηγεί στη φθορά.
Ο ποιητής που ανήκει στο μέλλον είναι μυστικός. Και πώς να είναι ποιητής αν δεν είναι μυστικός; και πώς να είναι ποιητής αν δεν είναι μοναδικός αλλά και πώς να είναι μοναδικός αν δεν τον έχει σημαδέψει μια ειδική μοίρα;
                                                                   «Τώρα που μ’ άγγιξε
Σαν πυρωμένο σίδερο
Η αλύγιστη σιωπή
Τώρα ξέρω Θεέ μου
Πως τούτη η ζωή
Είναι η δική μου»
                   (Ποιητ. Συλλ. Αλκμήνης Κ.
 Σύνορο, σελ.45)
Είναι βέβαιο πως η μοναδικότητα και η υπεράσπισή της χρειάζεται έναν αγώνα υπεράνθρωπο στον οποίο κέντρο αναφοράς δεν είναι ο ίδιος αλλά η Αλήθεια που καίει τα σωθικά του.

 Ενδεικτικό ότι ο ποιητής  βρίσκεται στο Όλον, γι’ αυτό και μιλά για το κάθετί σαν να υπάρχει μέσα στο κάθετί αποτελεί ένα  ποίημα του Ρίλκε :

Ο πάνθηρας

Έτσι ως πίσω από τα σίδερα περνά ολοένα
Το κουρασμένο βλέμμα του πια δε θωρεί
Σάμπως μυριάδες σίδερα να ‘ναι θαρρεί.
Και πίσω από τα σίδερα κόσμος κανένας.

Το απαλό βάδισμα μ’ εύκαμπτο ζάλι απλώνει
Και το γυρνά σε μικρότατους κύκλους, στιβαρό,
Μοιάζοντας σαν γύρω από κέντρο, ρωμαλέο χορό,
Που μια δυνατή θέληση ναρκώνει.

Άλαλος μόνο, κάποτε, την κουρτίνα σηκώνει
Του ματιού, που μια εικόνα ευτύς αρπάει
Και στα σφιγμένα μέλη του γαλήνη πάει
Κι η εικόνα στην καρδιά πάνω τελειώνει.
Έχοντας τη συνείδηση της καθολικότητας, περιορίζεται, εξορίζεται, φυλακίζεται, γίνεται μάρτυρας- αυτός ο δρόμος του ποιητή, δρόμος του ασυμβίβαστου, ένας δρόμος προς την ελευθερία, η οποία είναι “Απ' τα κόκκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά" Γι' αυτό το Πνεύμα θα του  προσφέρει τους καρπούς του.
“Λάμψιν έχεις όλη φλογώδη
Χείλος, μέτωπο, οφθαλμός
 Φως στο χέρι, φως στο πόδι
κι όλα γύρω είναι φως.»
                                 (ΥΜΝΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΝ του Μεγάλου Διον. Σολωμού.)
 Πώς επιβεβαιώνεται ότι ο λόγος του εκπορεύεται εκ του Πνεύματος; Ο ποιητής ο ίδιος θα αναρωτηθεί. Μέσα στην άρνηση, την άγνοια, τη συνεχή αντιπαλότητα και τη μοναξιά που τείνει να τον καταργήσει, να τον περιθωριοποιήσει και να σβήσει τη φωνή του, παραμένει αδιάφθορος και αστείρευτη η πηγή του λόγου που απ’ εντός του αναβλύζει.
 Η αντοχή του αυτή στην εναντίωση είναι η καλύτερη επιβεβαίωση πως δεν προέρχεται εκ του κόσμου τούτου.

Μεταφύτεψαν τον σπόρο μουστην κάτω γης.

Πνοή πικρού ανέμου
μ’ έφερε απ’ άλλους κόσμους
αοράτους…”
                                      (απόσπασμ. Στίχοι από την Ποιητ. Συλλ. Αλκμήνης Κ. Αναγωγή στην Ιδέα σελ. 10)
 Αν δεν στερεύει αυτή η πηγή του λόγου είναι γιατί ο ποιητής ανανεώνεται καθώς είναι παιδί της ζωής και βρίσκεται σε συνεχή επαφή μ’ αυτήν δια μέσω του νοός. Αυτή η εναντίωση εξάλλου ετοιμάζει το πρόσφορο έδαφος, όσο κι αν αυτό φαίνεται αρνητικό, ώστε να κρατηθεί αλώβητος και αυθεντικός. Μέσα από τη δοκιμασία ενδυναμώνεται καθώς παράλληλα ασκείται και μ’ αυτόν τον τρόπο παραμένει πιστός στη δική του μοναδικότητα.
  Ο Θεός είναι Αγάπη και στην απεραντοσύνη Του όλα αποκτούν ένα άλλο νόημα κι ο ποιητής προς αυτό προσανατολίζει τη ματιά του. 

Γράφω γι’ αυτά που

δεν σκέπτεσαι,

γι’ αυτά που δεν βλέπεις,
γι’ αυτά που δεν ακούς.
                                           (Πέρασμα, Αλκμήνης Κ. σελ. 70)

   Κι ενώ η μοναδικότητα του ποιητή είναι γεγονός η Αγάπη δεν τον αφήνει να λειτουργήσει με τη χωριστικότητα και πάντα βλέπει τους άλλους ως Ενα. «…Ω Κύριε τον θάνατό του δώσε στον καθένα.
Τον θάνατο που βγαίνει από τη ζωή του εκείνη
που τον χρειαζόταν, τον σκεφτόταν και τον αγαπούσε.
Γιατί ΄μαστεν ο φλοιός μονάχα και το φύλλο.
Ο μέγας θάνατος που όλοι έχουμεν εντός μας
Είναι ο καρπός που γυρνούν γύρω του όλα…»

 (Στίχοι αποσπασμ. απ’ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ του R M RILKE)

 Δεν είναι λοιπόν ένα κρυφό σχολειό η ποίηση και δεν είναι φρόνιμο να μαθητεύσουν οι άνθρωποι σ’ αυτό;
«…Γυρίζω από τον Θεό, τον πανάρχαιο πύργο, γύρω
Κι αιώνες αιώνων κάνω αυτόν τον γύρο
Να’με γεράκι ή θύελλα ή δεν ξέρω τι άλλο….
Ή τάχα ένα τραγούδι είμαι μεγάλο;…»
( Στίχοι αποσπασμ. απ’ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ  ΤΗΣ ΜΟΝΑΣΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ  του RM RILKE)
  Ναι, στο κρυφό σχολειό χτίζεται το μέλλον, το καθαρό και ωραίο και παιδικό μέλλον! Εκεί που το λιθάρι, το αίμα και τον λόγο τους εναπόθεσαν οι ολίγοι, το άλας της γης. Και τώρα κοντεύει το πλήρωμα του χρόνου κι όσοι πιστοί προσέλθετε και βέβαια η πίστη αυτή δεν έχει σχέση με το γράμμα ή με τον νόμο, αλλά με το πνεύμα της Αγάπης, την καθαρή απροκάλυπτη καρδιά, την παιδική αθωότητα. Έτσι φύλαξε ο Θεός τους δικούς του από τη φθορά, τη διαφθορά και την επίφαση του καλού, χαρίζοντας τη Γνώση και τη ματιά της διακρίσεως ανάμεσα στο καλό και στο κακό, στο λάθος και στο σωστό, στο ψέμα και την αλήθεια.

                                                                                                                                                        Αλκμήνη Κογγίδου.

Κυριακή 2 Φεβρουαρίου 2014

EΝ ΟΙΔΑ ΟΤΙ ΟΥΔΕΝ ΟΙΔΑ

Ο Σωκράτης εκτός από αληθινός υπήρξε και χαριτωμένος κατά την απολογία του καθώς εξηγούσε με τρόπο παραστατικό και γλαφυρό πως έκανε έρευνα για να διαπιστώσει το βαθύτερο νόημα του χρησμού «Τι είναι αυτά τάχα που λέει ο Θεός και τι εννοεί, γιατί εγώ δεν καταλαβαίνω να είμαι σοφός ούτε λίγο, ούτε πολύ.» Εξέτασε πολιτικούς, ποιητές και χειροτέχνες και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ήταν σοφότερος επειδή αυτός δεν νόμιζε ότι γνωρίζει όσα δε γνώριζε, επειδή δηλαδή είχε γνώση της άγνοιάς του. Καταλήγει επίσης να πει πως «ο Θεός μονάχα είναι σοφός και πως η ανθρώπινη σοφία πολύ λίγο αξίζει και ίσως- ίσως και τίποτε». Ερμηνεύοντας, τελικά, το βαθύτερο νόημα του χρησμού που έδωσε το μαντείο των Δελφών, ότι δηλαδή δεν υπάρχει κανείς που να είναι σοφότερος από το Σωκράτη, λέει : «Και φαίνεται πως αυτό δεν το είπε για το Σωκράτη, εμένα, αλλά πήρε τ’ όνομά μου στο στόμα του, σαν να θελε να πει πως εκείνος, ω άνθρωποι είναι σοφότερος απ’ όλους σας, όποιος σαν το Σωκράτη, έχει καταλάβει πως αληθινά η σοφία του δεν αξίζει τίποτε»
Είναι φανερό ότι παράλληλα με την επίγνωση συμβαδίζει και η ταπεινότητα η οποία γίνεται αφετηρία για την περαιτέρω πορεία προς τη γνώση.
Την ανεκτίμητη αξία της αυτογνωσίας έναντι της οποίας ούτε η αξία της ανθρώπινης ζωής δεν συγκρίνεται διδάσκει η στάση του Σωκράτους! Η περίφημη, εξάλλου, φράση του, με την οποία  εκφράζει μια στάση ελευθερίας, «εν οιδα ότι ουδέν οίδα» σηματοδοτεί την απαρχή της φιλοσοφίας.
Στην εποχή μας που η συσσώρευση γνώσεων εντυπωσιάζει και συγχέεται με τη μόρφωση, ο άνθρωπος διστάζει να ομολογήσει την άγνοιά του, καθώς εξακολουθεί να φοβάται τη γνώμη των άλλων, μήπως και  θεωρηθεί από τους άλλους λιγότερο πληροφορημένος. Κι αν βρισκόταν σήμερα κάποιος σαν τον Σωκράτη να την αποκαλύψει θα τον εχθρεύονταν το ίδιο, όπως και τότε. Η απομάκρυνση από την αλήθεια και το δίκαιο δεν καλύπτεται από την απόκτηση θεωρητικών γνώσεων. Οι γνώσεις δεν υποκαθιστούν τη γνώση.  Η άγνοια μπορεί να μην φαίνεται όταν τη σκεπάζουν οι πολλές γνώσεις ή γίνεται λιγότερο φανερή από την απουσία του σοφού. Ενώ μπροστά στον αληθινά σοφό αποκαλύπτεται η άγνοια που οι θεωρητικές γνώσεις τη σκεπάζουν. Όμως ο σοφός κι αν υπάρχει ανάμεσά μας, δεν γίνεται αναγνωρίσιμος, γιατί οι άνθρωποι δεν έχουν τα κριτήρια για να τον διακρίνουν.
Η διαφορά ανάμεσα σε έναν που γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει και σ’ έναν που αγνοεί ότι δεν γνωρίζει και μάλιστα νομίζει ότι γνωρίζει, ανάγεται σε διαφορά μεταξύ συνειδήσεως και υποσυνειδήτου.
Όλοι γνωρίζουν, όλοι αποφαίνονται κι όλοι μονολογούν ! Ποιο είναι όμως το αποτέλεσμα ; Επήλθε χάος μέσα στο οποίο ο καθείς λειτουργεί ως αγνοών και αγνοούμενος.
Κάποτε στην Αμερική ρώτησαν έναν βαρυποινίτη ποια θα ήταν η τελευταία του φράση κι εκείνος είπε: «αν υπήρχαν άνθρωποι να μας ακούσουν δεν θα φθάναμε ως εδώ»!

Δεν ακούμε τον άλλον, τον ακυρώνουμε, τον υποσκελίζουμε, ο άλλος δεν είμαι εγώ, είναι πάντα κάτι ξένο, κάτι που δεν γνωρίζω, δεν καταλαβαίνω κι όμως διεκδικώ απ’ αυτόν να με προσέξει, διεκδικώ το ενδιαφέρον του, αν χρειασθεί κλέβω αυτό που δεν μου δίνει με τη βία, αφού τον προκαλώ, τον παγιδεύω, τον εκμεταλλεύομαι προς ιδίον όφελος, έχοντας πάντα ένα άλλοθι για όλα αυτά κι άλλα. Επικινδύνως κυριαρχεί στην εποχή μας ο μονόλογος, μια συνεχής κατάθεση απόψεων και γνώσεων οι οποίες δεν φθάνουν ποτέ στο βαθύ σημείο, εκεί που λειτουργεί και η αλήθεια και το δίκαιο, εκεί που συνάπτεται η ζωή ανάμεσα στον έναν και στον άλλον.

Σάββατο 1 Φεβρουαρίου 2014

Συμβίωση-συνύπαρξη

Συμβίωση - συνύπαρξη

Την ύπαρξη του ανθρώπου νοηματοδοτεί, πάντα, ένας σκοπός που καθορίζεται από τη σχέση του ως προς κάτι που τον υπερβαίνει, με το οποίο ο ίδιος αυτοπροσδιορίζεται. Ως επί τω πλείστον η ύπαρξη δονείται, εκφράζεται και λειτουργεί υπό το πνεύμα της σχέσεως ( εν σχέση με τον άλλον) και πραγματώνει το σκοπό της ζωής της μέσα στο συνεχές γίγνεσθαι υπό την προϋπόθεση του συνυπάρχειν.
Η ψυχή και η συνείδηση βρίσκονται στο αέναο γίγνεσθαι, σε συνεχή κίνηση. Είναι εκ των πραγμάτων αδύνατον να μοιρασθεί η ύπαρξη, που βρίσκεται εν σχέση με τη ψυχή και τη συνείδηση, τη στατική και επαναλαμβανόμενη ανακύκλωση των βιολογικών αναγκών, καθώς  συμπορεύεται με τη θεία άλη και το δίαϊόν.
Η ύπαρξη που διατηρεί τη μνήμη της υπερβατικής φύσεως, αισθάνεται ασφυκτικά, χωρίς το οξυγόνο της ψυχής που είναι η αλήθεια.
Υπάρχουμε συνυπάρχοντας. Η συνειδητότητα του συνυπάρχειν εκφράζεται, σαφώς, με την ανησυχία του ανθρώπου να μοιρασθεί και να βιώσει την αλήθεια. Έτσι, ξεκινάει μια πορεία, η οποία αφορά την απεξάρτηση από τις ανάγκες και τις συνήθειες. Η  απεξάρτηση από τις ανάγκες και τις συνήθειες, όσο και η μετοχή της συνειδήσεως και της ψυχής στο παρόν, απαιτούν τόσο μεγάλη προσπάθεια, που μόνο με άθλο θα μπορούσε να παρομοιασθεί. Η επίτευξη αυτού του άθλου, φέρνει στην επίγνωση του ανθρώπου, τη ζώσα πραγματικότητα και την ιερότητα της ζωής. Όλα αυτά, βέβαια, έχουν τη θέση τους, εφόσον ο άνθρωπος επιδιώκει την γνώση του εαυτού, διαφορετικά συμβιβάζεται και απλώς συμβιώνει, χωρίς να συνυπάρχει. Για το λόγο ότι  ο άνθρωπος επιλέγει το ευάρεστο, το ευχάριστο και το εύκολο  που του υπαγορεύει το ένστικτο  της επιβιώσεως, που είναι σχετικό με το ατομικό εγώ, δεσμεύεται, με συνέπεια να μην αντιλαμβάνεται το προσωπικό του αίτημα που είναι υπαρξιακό. Υπάρχει ο κίνδυνος τότε να εγκλωβιστεί στις συμβάσεις. Η συμβίωση προτείνει ένα τρόπο ζωής ανάλογο προς τις ανάγκες και τη συμπόρευση μέσα από τη γραμμική έννοια του χρόνου, η οποία περιορίζει την ύπαρξη στα βιοτικά και βιολογικά όρια. Αδυνατεί, βεβαίως, η ύπαρξη να εκφραστεί μέσα στα όρια αυτά κι αν εκφραστεί δεν γίνεται αποδεκτή.
Δεν μπορεί να έχει ο άνθρωπος τη συνείδηση της υπάρξεώς του, αν εγκλωβιστεί στη βιολογική του υπόσταση, δηλαδή, αν κυριαρχηθεί από το ένστικτο της αυτοσυντηρήσεως, από την αποκλειστική μέριμνα της επιβιώσεως και αν τελικά συμβιβαστεί. Αν συμβεί αυτό χάνει την επαφή με την μνήμη κι ως επακόλουθο αυτού με τη συνείδησή του. Η απώλεια αυτή είναι καθοριστική, συνιστά ένα σύμπτωμα, το οποίο δηλώνει τον υπαρξιακό θάνατο του ανθρώπου.
Η περιχαράκωση των αισθήσεων και η εγωϊστική αντίληψη, η οποία αποκλείει την έξοδο από το εγώ, ενέχει τον κίνδυνο της υπαρξιακής απώλειας όταν ενδώσει σ’ έναν συμβιβαστικό τρόπο ζωής.
Ο υπαρξιακός άνθρωπος δεν καλύπτεται από τους βιολογικούς ρόλους ούτε από την κοινωνική καταξίωση ή την επαγγελματική επιτυχία. Καθώς ο συμβατικός χρόνος δεν έχει σχέση με την ίδια τη ζωή, αναζητά  να ζήσει το παρόν και να αποκτήσει την αυτοβεβαίωσή του.
Το να μοιράζεται την αλήθεια μέσα στο παρόν, αυτό θεωρεί ζωή, αλλά κι αν ακόμη δεν την μοιράζεται διατηρεί την ανησυχία της υπάρξεώς του.
Ο ενθουσιασμός που πηγάζει από την ένθεη φύση ωθεί στην υπέρβαση. Το εγώ είναι έδαφος ακατάλληλο  για να λειτουργήσει η αλήθεια (θεία άλη), ακόμα περισσότερο όταν συσσωρεύει ενοχές και απωθημένα, τα οποία δημιουργούν ένα φράγμα.
Ο μόνος τρόπος διάσωσης της υπάρξεως είναι οι υπερβάσεις. Οι υπερβάσεις μεσολαβούν ώστε  να συνδεθεί ο άνθρωπος με την υπερβατική φύση, η οποία τον συνδέει με το όλον.
Οι διαπροσωπικές σχέσεις δίνουν τη δυνατότητα στην ύπαρξη να βιώσει και να μοιρασθεί την αλήθεια, η οποία αποσπασμένη από το συμβατικό τρόπο σκέπτεσθαι αναχωρεί μέσα στην κίνηση που λειτουργεί με τη συγκίνηση ανάμεσα στον έναν και στον άλλον.
Οι  διαπροσωπικές σχέσεις λειτουργούν απρόσκοπτα όταν μεσολαβεί ο διάλογος που ανοίγει το δίαυλο της επικοινωνίας, τότε ο άνθρωπος μετέχει στο γίγνεσθαι, απαλλαγμένος από κάθε σκοπιμότητα και ιδιοτέλεια, απαλλαγμένος κι από το αίσθημα της ιδιοκτησίας. Φυσικά, η μορφή αυτή των διαπροσωπικών σχέσεων είναι ένα επίτευγμα που είναι αυτονόητο ότι προϋποθέτει μιαν άλλη αξιολόγηση ζωής.
          
                                                                                                    Αλκμήνη Κογγίδου
                                                                                             Ποιήτρια-δοκιμιογράφος



Κυριακή 19 Ιανουαρίου 2014

ήγγιγκεν η ώρα να επιστρέψει ο άνθρωπος στον Εαυτό του!

Ήγγικεν η ώρα
Ήγγικεν η ώρα να επιστρέψει ο άνθρωπος στον Εαυτό του!
Αλλά για να γίνει αυτό χρειάζεται την καθαρή ματιά, την απρόσκοπτη, την απαλλαγμένη από κάθε υποκειμενισμό, χρειάζεται να πάρει απόσταση (παίρνει απόσταση όταν φύγει από το εγώ και πάει στο εσύ)ώστε  να έρθει σ’ επαφή με την Α-λήθεια, με τη Συνείδησή του. Έτσι ως  μονάδα και μοναδικότητα να κάνει μια αναδρομή στο παρελθόν γιατί χρειάζεται η αλήθεια τη μνήμη και να δει και να βρει πόσο αποσπάστηκε από την Αλήθεια, παρασυρόμενος από έναν τρόπο ζωής και σκέψης που του υπέβαλλε ψεύτικες αξίες, να δει πόσο ζημίωσε την ύπαρξή του, στερώντας την από την καθαρή ματιά που θα τον έβγαζε από την περιχαράκωση του εγώ και θα τον οδηγούσε στην ευεργεσία της επικοινωνίας.
Η επικοινωνία δεν μπορεί να συντελεσθεί παρά με μόνη την Αλήθεια αυτή που προκύπτει χωρίς φόβο και πάθος…Ο δρόμος αυτός είναι μπροστά και μάλιστα εδώ στο παρόν, γιατί η ζωή από την οποία απείχε τον πήγαινε άλλοτε στο παρελθόν κι άλλοτε στο μέλλον. Έτσι, επιτελείται ένα λάθος καθώς ο ίδιος απουσίαζε από το παρόν, απουσίαζε απ’ τη ζώσα πραγματικότητα της Σχέσης.
 Ο άνθρωπος έχει μέλλον εφόσον βρίσκεται στο παρόν κι εφ’ όσον αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα της ζωής και την ιερότητα της στιγμής. Αυτή η συνειδητοποίηση τον φέρει ανά πάσα στιγμή ενώπιον του σωστού και του λάθους.
Ήταν βέβαιη η αποτυχία αυτού του κόσμου, γιατί αγνόησε τον παράγοντα άνθρωπο, ο οποίος υπάρχει συνυπάρχοντας.
Η χαρά είναι αποτέλεσμα της νίκης και η νίκη αποτέλεσμα της υπέρβασης. Αυτό προσδιορίζει και την αξία της ζωής και του ανθρώπου. Είναι αδύνατον να παρακάμψει ο άνθρωπος όλα τα σκοτεινά σημεία τα οποία μεσολάβησαν αποσπώντας τον ίδιο από την Αλήθεια. Έτσι υποκείμενος σε τραύματα, απωθημένα και ενοχές είναι αδύνατον να προχωρήσει αν δεν εννοήσει αυτό που δεν εννοούσε, εάν δεν μετανοήσει.
Η χάρη και η χαρά και οι ευκαιρίες από ‘κει και πέρα θα δοθούν για έναν καινούργιο τρόπο σκέπτεσθαι και ζωής όπου θα βιώνει ο άνθρωπος την ύπαρξή του μέσω της φύσης και μαζί με τους άλλους.

Η άγνοια είναι θάνατος. Η ζωή είναι γνώση.

Δια-στοχασμοί

ΔΙΑΣΤΟΧΑΣΜΟΙ
Στην ιστορική κορυφαία στιγμή που ο άνθρωπος ακροζυγιάζεται με τη δίνη της φύσεως αντιμέτωπος και τα αιώνια λάθη του, καμία φιλοσοφία δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί. Στην κρίσιμη αυτή στιγμή που ο χρόνος κλείνει ένα κεφάλαιο και η ύλη συμμετέχει, το Πνεύμα αναζητά έναν τρόπο ζωής κι όχι ένα θεώρημα ή ένα ιδεολόγημα. Έναν τρόπο ζωής που μετέχει στο μυστήριο της σχέσης, γεγονός απ’ το οποίο απείχε ο άνθρωπος.  Ο τρόπος αυτός της ζωής καθιστά τον άνθρωπο νήπιο ενώπιον της απείρου σοφίας του σύμπαντος.
Η διαπραγμάτευση του ορθού και η επίτευξη του τέλειου κατά τη διεξαγωγή της πράξης, συνίσταται σε μια παιδεία η οποία ενεργοποιεί ταυτόχρονα τη συνείδηση, το νου και τη ψυχή.
Μ’ αυτόν τον τρόπο αισθάνεται ο άνθρωπος ότι πραγματώνει τον εαυτό του σε οτιδήποτε και να κάνει, δεν διχάζεται, αντίθετα ενοποιείται και εκφράζεται με τη τριαδική του φύση. Είναι βέβαιο ότι αυτό αποτελεί για τον ίδιο μια ευχάριστη έκπληξη καθώς συνεχώς διδάσκεται επιχειρώντας το τέλειο.
Η βίωση του παρόντος ως μια συνειδητή συμμετοχή στη ζώσα πραγματικότητα, παραπέμπει στη Σχέση. Μ’ αυτήν καθίσταται ο άνθρωπος Πρόσωπο αναφορικά προς τον Άλλον και το Όλον. Προσφέρεται ως άδειο σκεύος στην υποδοχή το Αγίου Πνεύματος και δρα σύμφωνα με το Θέλημα του Θεού. Τούτο καθιστά το είναι και το γίγνεσθαι πρόσφορο έδαφος προς την εξελεγκτική πορεία. Ταυτόχρονα συνδέει την πορεία της αυτογνωσίας με τη Θεογνωσία. Η συνειδητή βίωση του παρόντος ενέχει την εγρήγορση.
Ας μιλήσουμε για την Αγάπη, την απρόσιτη αυτή ιδιότητα του Θεού, που δεν μπορεί εύκολα να φιλοξενήσει ο άνθρωπος, χρειάζεται να γίνει γίγας, ήρωας, άγιος ποιητής. Ούτε ένα γραμμάριο απ’ αυτή την Αγάπη δεν έχει ο κοινός άνθρωπος γιατί δεν είναι για τους πολλούς, είναι για τους λίγους, λίγοι μπορούν να σηκώσουν στον ώμο τους αυτόν τον σταυρό. Είναι μια πρόσβαση στο απόλυτο, κίνηση ενωτική που καταργεί κάθε «χωριστικότητα», μεταβαίνει στον άλλον, κατανοεί το πρόβλημά του, μετέχει στον πόνο, στην αγωνία, στην κούραση, αποβάλλει κάθε ιδιότητα ατομική και εισέρχεται στο Πνεύμα του Θεού.
Δεν είναι εύκολο να εισέλθει ο άνθρωπος με τη φυσική του υπόσταση σε μια έννοια τόσο μεταφυσική! Η κάθε στιγμή κατεργάζεται την υπόθεση της αγάπης από τη στιγμή που ο άνθρωπος αυτός συνειδητοποιεί τη μοναδικότητά του και το χρέος του απέναντι στον άλλον και στο όλον. Ας γνωρίζουν οι άνθρωποι ότι δεν τους εγκαταλείπει ο Θεός εφ’ όσον τέτοιοι άνθρωποι κυκλοφορούν και δεν είναι αναγνωρίσιμοι παρά μόνον από την καθαρή ματιά του αθώου, του παιδιού και του ζώου.
Οι δυσκολίες και οι δοκιμασίες έχουν πολλαπλά ευεργετήματα. Μας κάνουν πρώτα ν’ ανακαλύψουμε την ανεπάρκειά μας και να προχωρήσουμε στην αναζήτηση των άγνωστων δυνατοτήτων μας. Στην ουσία μας προσανατολίζουν προς τη Σοφία του Θεού που μας προσεγγίζει στους άγραφους νόμους, στην αναζήτηση του Μέτρου, της χρυσής τομής, στην κατανόηση του άλλου και στην ευαισθητοποίηση που αφορά τα δεινά που συνέχουν την ανθρωπότητα στο μεγαλύτερο μέρος της. Μ’ αυτόν τον τρόπο ενεργοποιείται η ηθική της Σχέσης που κατατείνει στην Ενότητα. Κι όλα αυτά γιατί ο Θεός ξέρει καλύτερα τον άνθρωπο απ’ όσο ο άνθρωπος τον εαυτό του.


Το παρόν κείμενο δημοσιεύθηκε στον «Νουμά», εφημερίδα λόγου και τέχνης που εκδίδεται στον Πύργο Ηλείας.

Τετάρτη 1 Ιανουαρίου 2014

Συνέντευξη Αλκμήνης Κογγίδου στον Δημήτρη Βαρβαρήγο

1ηΕρώτηση: Είναι η ποίηση ικανή να αγγίξει τη ψυχή του ανθρώπου;
Απάντηση: Η ποίηση είναι ικανή ν’ αγγίξει την ψυχή του ανθρώπου υπό μία προϋπόθεση, ότι  είναι καρπός του ξυνού λόγου. Ο ξυνός λόγος παίρνει τη δυναμική του από τον Νου και γίνεται  δρων λόγος. Είναι μία κατάληξη βαθιάς αυτογνωσίας, κατά συνέπεια βρίσκεται εγγύς στο μυστήριο της σχέσης. Έτσι ο λόγος δεν έχει υποκειμενικά στοιχεία και δρα ως καρπός που απορρέει από την ψυχή και απευθύνεται στη ψυχή.

2η Ερώτηση: Τι είναι για σας η ποίηση;
 Απάντηση :  Είναι η αλήθεια που αποκαλύπτεται ή και ανακαλύπτεται ενίοτε  και  αποστολή της είναι να αποδώσει τον άνθρωπο στη α-λήθη που προέρχεται από την ένθεη υπόσταση.
3η Ερώτηση: Τι σας τράβηξε στην ποίηση; Ποια ήταν η αφορμή να την αγαπήσετε;
Στην ποίηση βρήκα τον πλέον επικοινωνιακό λόγο. Δεν διάλεξα εγώ την ποίηση αλλά η ποίηση εμένα και μάλιστα ξεκινώντας από άλλες μορφές της τέχνης. Από τότε που άρχισα να περπατώ ο χορός ήταν η δεύτερη ομιλία μου. Είχα την εντύπωση ότι μ’ αυτόν θα μπορούσα να εκφρασθώ και να πετάξω μέσα από τα στενά όρια στα οποία με περιόριζε το σώμα. Η αρμονία, την οποία αισθανόμουν διαμέσω της μουσικής έβρισκε έκφραση στο χορό, στην  κίνηση, ωστόσο αυτό που υπήρχε πιο βαθιά και δεν είχε βγει στην επιφάνεια περίμενε την κατάλληλη στιγμή και η στιγμή αυτή ήταν μια δοκιμασία δυνατή.  Κάποια στιγμή, πριν αρχίσω να γράφω ποίηση, είπα: έκοψαν τον κορμό κι αυτός έβγαλε παρακλάδια πράσινα και τρυφερά.  Αυτό ήταν μια διαπίστωση επειδή οι συνθήκες δεν ήταν ευνοϊκές ώστε να επιδοθώ στο χορό. Μια δοκιμασία δυνατή, έφερε στην επίγνωση μου την ποιητική ιδιότητα, που δεν είχα προσεγγίσει..  Κι είναι το πρώτο ποίημα :
 Ο δικός μας κήπος μας διώκει.
Μας διώκει ο δικός μας κήπος
Περικοκλάδες πνίγουν τα όνειρά μας
Υψώθηκε επικινδύνως ο κισσός
Μας κλείνει τον ορίζοντα
Τούτος ο χώρος μας αγνοεί
Δένονται στις ρίζες μας ζιζάνια
Μ’ εναγκαλισμό
Του δικού τους θανάτου
Βουλιάζουν οι φωνές των λουλουδιών.
Μας διώκει ο δικός μας κήπος.
(Ποιητ. Συλλ. ΑΝΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΔΕΑ, Αλκμήνης Κ.)
4η Ερώτηση Γιατί ο κόσμος δεν διαβάζει ποίηση;
Όποιος γράφει  δε σημαίνει ότι έχει κατακτήσει και το ξυνό λόγο, τον δρώντα λόγο, ο οποίος δια μέσω της συγκίνησης λειτουργεί παντού και πάντοτε ευεργετικά, γιατί χαίρεται ο άνθρωπος, ο κάθε άνθρωπος, όταν διαμέσω του λόγου αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι μόνος. Η υποκειμενικότητα και η περιοριστική οπτική που υπάρχει στην ποίηση που κυκλοφορεί δεν αγγίζει τις ψυχές. Η ποίηση ουσιαστικά είναι λόγος διαχρονικός αλλά για να συμβεί αυτό θα πρέπει ο ποιητής να έχει κατακτήσει πολλά επίπεδα συνειδητότητας.
Για να φθάσεις στην ποίηση
 θα διαβείς έτη φωτός
θα επιστρέψεις σ’ αυτή τη γη
θα φιλήσεις το χώμα που πάτησαν
βουβοί ρασοφόροι ζωγραφίζοντας χωρίς όνομα
κι όλοι όσοι περνώντας την ανηφοριά
σηκώναν το σταυρό τους
τότε θα μ’ αναστήσεις και μένα που δεν ξέρω να μιλώ
(ποιητ. Συλλ. ΠΕΡΑΣΜΑ Αλκμήνης Κογγίδου)

5η Ερώτηση Από ποια ηλικία αρχίσατε να γράφετε;
Από την ηλικία των δεκαπέντε χρόνων.
6η Ερώτηση: Ποια άλλα στοιχεία ορίζουν την ποίησή σας εκτός από τον λυρισμό;
 Ουσιαστικά δεν είναι ο λυρισμός το στοιχείο της ποίησής μου, αν ήθελα να την τοποθετήσω θα έλεγα ότι έλκει στοιχεία της από την κλασσική Ελλάδα (το μέτρο – η οικονομία του λόγου- η φιλοσοφική διείσδυση στην ουσία των πραγμάτων). Δεν με χαρακτηρίζει ο ρομαντισμός, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θαυμάζω και δεν συγκινούμαι απ’ όλα αυτά τα καταπληκτικά παράγωγα του ρομαντισμού. Απλώς συνειδητοποιώντας την πραγματικότητα μέσα στην οποία ζούμε και η οποία κλείνει ένα κύκλο είχα κιόλας ετοιμαστεί για μια έξοδο από τον κλοιό με βάση τις αρχές και τις αξίες που ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός μας κληροδότησε, μαζί με την αποκάλυψη που δέχθηκα και την προσέγγισή μου στο Λόγο, συνειδητοποιούσα το χρέος να επιστρέψουμε για ένα ξεκίνημα με άλλες αφετηρίες που η υλιστική κοσμοθεωρία μας αποκλείει.
7η Ερώτηση :Ποια πρότυπα επηρέασαν τη σκέψη σας.
Ο Σωκράτης και ο Χριστός
8ηΕρώτηση: Πώς αισθάνεστε κάθε φορά που κάποιο έργο σας κερδίζει την εμπιστοσύνη του κόσμου;
Είμαι άκρως επικοινωνιακός άνθρωπος κι εκείνο που μ’ ενδιαφέρει είναι η επικοινωνία. Αν ο λόγος ο γραπτός ή ο προφορικός συντελεί σ’ αυτό χαίρομαι.
Κι ακόμα αυτό που δημιούργησα  δεν μου ανήκει, αν γίνει αποδεκτό σημαίνει ότι βρήκε τον προορισμό του. 
9η Χρειάζεται πληγές ο γραπτός λόγος για να έχει αξία;
Σε μια πάσχουσα ανθρωπότητα ο ποιητής μετέχει, οπότε είναι πάσχων. Η ευαισθησία της ψυχής του είναι τρωτή σε κάθε δράμα, σε κάθε αδικία που συμβαίνει στο κόσμο κι ακόμα σε κάθε άγνοια που καθυστερεί την εξέλιξη. Οι πληγές αυτές δεν είναι ατομικές, γιατί ο ποιητής δεν είναι έγκλειστος στην ατομικότητά του. Υπάρχει ως εκπρόσωπος, υπάρχει ως συνείδηση.
Ναι, βεβαίως, χρειάζεται ο λόγος  τις πληγές! Ο ποιητής θέλει να τις μεταβάλλει σε δώρα για όλους και να τα χαρίσει. Συνήθως, δεν αφήνω το δραματικό στοιχείο να επισέλθει στην ποίησή μου, αλλά κάθε τραυματικό και οδυνηρό προσωπικό βιώμα το μετουσιώνω σε γνώση. Ο Έλληνας ποιητής με την παιδεία, η οποία δόμησε την ύπαρξή του έχει πάντα μία προοπτική, κατατείνει προς το φως.

10η Πώς θα ορίζατε την έμπνευση και από πού την αντλείτε;
Η έμπνευση είναι κάτι απρόβλεπτο, μπορεί να συμβεί ανά  πάσα στιγμή, εξαρτάται από τη σχέση του ποιητή με το Πνεύμα. Αν ο ποιητής είναι διανοούμενος περισσότερο, κατατείνει κι ασχολείται σαν να το κατασκευάζει, να οικοδομεί την ποίησή του με λέξεις κατόπιν επεξεργασίας διανοητικής και δεν έχει τόσο πολύ με την έμπνευση να κάνει. Ο ποιητής ως ηθικό πρόσωπο έχει αντιληφθεί τη σχέση του με το σύμπαν, είναι δέκτης κι αγωγός της έμπνευσης. Θέλει να οικοδομήσει το λόγο με τις ηθικές αξίες, βέβαια, πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι η ηθική για την οποία ομιλούμε δεν είναι η συμβατική, είναι μια ηθική, η οποία ανατρέπει πολλές φορές συμβατικούς τρόπους σκέπτεσθαι.
Η έμπνευση μπορεί να προκύψει παρατηρώντας το φαινόμενο της ζωής σ’ όλες του τις εκφάνσεις, ένα πουλί ή ένα λουλούδι κι ακόμα ένα περιστατικό που άλλος μπορεί να μην το δώσει σημασία, συνήθως καθοριστική πηγή έμπνευσης είναι το βίωμα το οποίο δεν μπορείς να μοιραστείς.
11ηΕρώτηση: Πόσο μεγάλο γεγονός είναι ο έρωτας στη ζωή του ανθρώπου και πόσο σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει στη δημιουργία;
Απάντηση: 
Σίγουρα είναι η μεγάλη στιγμή στη ζωή του ανθρώπου ο έρωτας, είναι αυτός που τον συνδέει με τη ψυχή του. Είναι αυτός που του ανοίγει ορίζοντες φυσικούς και μεταφυσικούς και τον αποσπά από την περιορισμένη του διάσταση και τον εισάγει στο όνειρο και το παραμύθι. Είναι το πρώτο βήμα εξόδου από το εγώ.
Ο έρωτας δεν είναι μόνο μεγάλο γεγονός στη ζωή του ανθρώπου αλλά και καθοριστικό για τη δημιουργία. Χωρίς αυτό το βίωμα δεν μπορεί κανείς ούτε να δημιουργήσει ούτε να εμπλουτίσει τη δημιουργία. Η χαρά και η οδύνη εναλλάσσονται και η κάθε μία απ’ αυτές ανοίγει ορίζοντες καθώς ο άνθρωπος δοκιμάζεται μ’ έναν τρόπο πολύ προσωπικό, ενώ παράλληλα ανακαλύπτει την ανάγκη του για το απόλυτο. Ο έρωτας αποδεικνύει την ανάγκη του ανθρώπου για το απόλυτο. Αυτός ουσιαστικά είναι η κινητήριος δύναμις και προσφέρει την αντίστοιχη ευαισθησία και στον τρόπο που αισθάνεται κανείς και στον τρόπο που ζει και στον τρόπο που δημιουργεί. Ακόμα και στο σύμπαν είναι κίνηση ενωτική, συνθετική, χωρίς αυτήν επέρχεται η αποσύνθεση.
 «O έρωτας ως δυνατότητα αυτογνωσίας και επιστροφής στη φυσική και μεταφυσική διάσταση» είναι ένα δοκίμιό μου το οποίο και βραβεύθηκε.
12ηΕρώτηση: Για να γίνεις αληθινή και να φθάσεις την ευτυχία πρέπει να καείς;
Απάντηση: Αυτό που λέμε φωτιά είναι η αυτοσυντριβή, για να διασπάσει ο άνθρωπος τα βιολογικά του όρια που τον περιορίζουν στη βιολογική του περιχαράκωση.
13ηΕρώτηση: τι είναι ψυχή;
Το θέμα αυτό, πρώτα απ’ όλα η εισαγωγή σ’ αυτό κι οτιδήποτε περί αυτού προϋποθέτει μύηση. Όποιος υπερβεί το εγώ και συνειδητοποιήσει τη σχέση του με τη ψυχή, έχει ένα βίωμα υπερβατικό το οποίο δεν μεταφράζεται. Το βίωμα όμως αυτό, εάν συμβεί στον άνθρωπο, τον μεταβάλλει οριστικά και κάθε τί στη σκέψη του στη ζωή του και στο έργο του χαρακτηρίζεται από ποιότητα και ευαισθησία.
14ηΕρώτηση: Βρήκατε ποτέ στη ζωή σας το αληθινό πάθος;
Όταν ο άνθρωπος γίνει αυθεντικός, με λίγα λόγια ο εαυτός του, όλα είναι αληθινά και το πάθος και η οδύνη και η χαρά.  Η ερώτηση είναι λάθος θα έπρεπε να αντικαταστήσουμε το πάθος με τη συγκίνηση. Το πάθος ενέχει το στοιχείο της μανίας, κατ’ ουσίαν όταν παραμένει μεταβάλλεται σε κατάσταση νοσηρή.
15ηΕρώτηση: Σε ποιες συνήθειες του συρμού αντιστέκεστε;
Δεν ενδίδω σε καμία συνήθεια. Μάχομαι την προσκόλληση σε οποιαδήποτε συνήθεια. Άλλωστε, αφού μιλήσαμε για την ψυχή, ο άνθρωπος πορεύεται τη σκοτεινή νύχτα του κόσμου κι ακόμα υπό την ιδιότητα του ποιητή διέρχεται τον κόσμο αυτόν ως εξόριστος. Άλλωστε η πορεία του είναι πορεία προς την ελευθερία που αντιτίθεται προς κάθε συνήθεια ώστε να υπερβεί τα όρια μέσα στα οποία εγκλωβίζεται. Άλλο η συνήθεια και άλλο ο ρυθμός. Η αυτογνωσία που κατακτά ο ποιητής είναι στοιχείο που του αποκαλύπτει τη σχέση του με τους νόμους της ζωής και του σύμπαντος, μέσα στους οποίους και από τους οποίους εναρμονίζεται βιολογικά φυσικά και μεταφυσικά.
16ηΕρώτηση: Υπάρχει κάτι που θεωρείτε άφθαστο;
Η τελειότητα στην οποία κατατείνουμε και η οποία υπάρχει εν δυνάμει εντός μας.

17ηΕρώτηση: Τι γράφετε τώρα;
 Η αποτυχία, η οποία πλέον είναι εμφανής κι έφερε τα δύο συστήματα αντίθετα προς την αξία "Άνθρωπος", της κοσμοθεωρίας του υλισμού υπογραμμίζει το χρέος του πνευματικού ανθρώπου, του φιλοσόφου, του ποιητή, να αποκαλύψει νέους δρόμους για το σύγχρονο άνθρωπο.
Θεωρώ αναγκαία τη διέξοδο από έναν τρόπο ζωής στον οποίο ο άνθρωπος διέρχεται ως αγνοών και αγνοούμενος και γι’ αυτό έχω εργαστεί,  γι’ αυτό γράφω αλλά και κάνω ομιλίες. Για μένα και ένας μόνον άνθρωπος να συνειδητοποιήσει την ιερότητα της ζωής και της υπάρξεώς του είναι επιτυχία. Το έργο μου εξάλλου, αν συνιστά μια ανατρεπτική φιλοσοφία, είναι γιατί βασίστηκε σε μια ανατρεπτική στάση ζωής, βαθύτατα όμως συνειδητοποιημένη. Το φθινόπωρο θα δώσω μια ομιλία σχετικά με την εποχή μας και τα μυστήρια, αν υπάρχουν κι αν συνεχίζονται τα μυστήρια στην εποχή μας και με ποια μορφή.

Πιστεύω ότι οι διαπροσωπικές σχέσεις επιχειρούν τη διαλεκτική του γίγνεσθαι ανάμεσα στο εγώ και το εσύ, αυτές οι οποίες διενεργούνται χωρίς φόβο και χωρίς πάθος κατατείνουν διαμέσω του άλλου στην εύρεση του εαυτού. Η εύρεση του εαυτού είναι ουσιαστικά σημείον επαφής όχι μόνον με τον άλλον αλλά και με το όλον. Από κει μπορεί να προσεγγίσει ο άνθρωπος και τη θεία οικονομία.