Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου 2014

ΜΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΑΧΡΟΝΟ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΕΩΣ

Η αξιολόγηση της ζωής με βάση την γραμμική αντίληψη του χρόνου συνέβαλε καθοριστικά στο να αποσπάσει τον άνθρωπο από τη συνειδητή βίωση του παρόντος, με συνέπεια τη μετάθεση της σκέψεως είτε στο παρελθόν είτε στο μέλλον. Η απόσπαση αυτή σήμανε την απουσία του από τη ζώσα πραγματικότητα. Η απουσία από το παρόν και η μετάθεση της σκέψεως σε παρελθόντα ή μέλλοντα χρόνο έγινε αιτία λαθών και εγκλημάτων που συνέβησαν και συμβαίνουν στην ανθρωπότητα σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο. Η αξιολόγηση αυτή, βεβαίως, σηματοδοτεί ένα κενό που οδηγεί στην απομόνωση, μ’ αυτές τις προϋποθέσεις δεν είναι δυνατόν να επικοινωνούν και να λειτουργούν οι άνθρωποι με το πνεύμα του συνυπάρχειν. Η έμφαση στο φαινόμενο και στη βιολογική νεότητα, η οποία ως γνωστόν έχει αρχή και τέλος, δεν προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να αναχθεί στην επίγνωση της αιώνιας ιδιότητας της ψυχής και φυσικά επιβάλλει τη συγκρότηση της διάνοιας ώστε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προκύπτουν. Η επικρατούσα αξιολόγηση επιφέρει τη λήθη και τον αποσπά από τη συνείδηση και την ηθική ευθύνη. Εκτός αυτού δεν μπορεί να συναντηθεί ουσιαστικά με τον άλλον, η συνάντηση των προσώπων προϋποθέτει τη συνειδητή βίωση του παρόντος. Οι κοινωνικές, οικονομικές, οικογενειακές συνθήκες διατηρούν την απομόνωση με αποτέλεσμα να βρίσκεται ο άνθρωπος υποκείμενος στα τραύματα που υπέστη. Άλλοτε επιβάλλει στους άλλους τους δικούς του όρους, ενεργώντας ως θύτης κι άλλοτε υπόκειται τους όρους των άλλων ως θύμα.
ο άνθρωπος υποκείμενος στη γραμμική αντίληψη του χρόνου, δίνει έμφαση στη βιολογική ζωή και στη βιοτική μέριμνα. Ξεκινώντας από την ατομικότητά του προβαίνει αναγκαστικά σε υπερβάσεις των βιολογικών του ορίων, προκειμένου να ανταποκριθεί στα προβλήματα της καθημερινότητας και των αναγκών που προκύπτουν. Άλλοτε, πάλι, επιδιώκει τις υπερβάσεις με σκοπό τη διάκριση στον αθλητισμό, στην επιστήμη, στις σπουδές, αλλά οι υπερβάσεις αυτές δεν έχουν υπαρξιακό χαρακτήρα.
Οι υπαρξιακές υπερβάσεις ως έκφραση της ψυχής και της συνειδήσεως δεν γίνονται με πρόθεση την διάκριση, ούτε την επιβράβευση, γίνονται για να διατηρηθεί ζώσα η υπαρξιακή υπόσταση μέσα στη σχετικότητα. Γίνονται, επίσης, για να διατηρηθεί το σημείο επαφής με τη συνείδηση, κατά κάποιο τρόπο είναι κατακτήσεις του ενάρετου που ανήσυχος αφουγκράζεται το καθαρό αίτημα της ψυχής. Η αρετή προκύπτει από τη συνείδηση του συνυπάρχειν. Ο άνθρωπος δεν γίνεται ήρωας για τον εαυτό του, γενικότερα δεν γίνεται ενάρετος, μόνον, από και για τον εαυτό του, αλλά εν σχέση με τον άλλον. Κάθε θετική σκέψη ή ενέργεια προκύπτει από τη συνείδηση του συνυπάρχειν. Εάν ο άνθρωπος δεν προσπαθήσει να εξαρθεί από τις δεσμεύσεις που υπαγορεύονται από το ατομικό εγώ και το συμβατικό τρόπο σκέπτεσθαι, δεν θα φθάσει στην αρετή, ούτε θα μπορέσει να συνεργαστεί θετικά, συντονίζοντας την ύπαρξή του εν σχέση με τον άλλον και με το όλον. Ο ίδιος, επειδή είναι εξαρτώμενος από τις αισθήσεις του, διαμορφώνει μια ελλιπή αντίληψη περί ζωής που σχετίζεται με το φαινόμενο και με το γραμμικό χρόνο. Η επίπεδη αυτή αντίληψη του δίνει μία ψευδαίσθηση, που ορίζει μία αρχή κι ένα τέλος (γέννηση-θάνατος) της ζωής, με συνέπεια να τον αποσπά από τη συνειδητή βίωση του παρόντος, από την εσωτερικότητα και από τον προσωπικό τρόπο σκέπτεσθαι. Όλα αυτά αναχαιτίζουν την πορεία της αυτογνωσίας του.
Αν εμβαθύνουμε στις περισσότερες περιπτώσεις των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, οι οποίοι δια μέσου της γνώσεως του Εαυτού, έφτασαν σε διατυπώσεις αληθειών, περί του σύμπαντος και της ζωής, που ισχύουν μέχρι σήμερα, θα διαπιστώσουμε τη μεγάλη αξία της αυτογνωσίας. («Γνώρισε τον εαυτό σου και θα γνωρίσεις το σύμπαν και τους Θεούς», Πυθαγόρας) Σ’ αντίθεση με την ολιστική φιλοσοφία, η υλιστική κοσμοθεωρία τέμνει και διασπά την ενότητα της ζωής, υποβάλλοντας έναν ανάλογο τρόπο σκέψεως. Ωστόσο, για τον ελεύθερο άνθρωπο που διατηρεί την προσωπική του ματιά, ο πνευματικός πολιτισμός, ο οποίος προ αιώνων μας παραδίδει τους καρπούς του και μάλιστα με τις διαχρονικές του αξίες, δεν έχει καμία σχέση με το γραμμικό χρόνο. Γι’ αυτό το λόγο τα έργα του πνεύματος προσφέρουν την αιώνια νεότητα («Εἰ δε βούλει, αὐτό ἡ «νόησις» του νέου ἐστίν ἓσις, το δε νέα εἶναι τα ὂντα σημαίνει γιγνόμενα ἀεί εἶναι·..»(Κρατύλος 411c,) Ακόμα και σήμερα, τρεφόμαστε διαμέσου του νοός από τα έργα τα οποία δημιουργήθηκαν από μορφές που έζησαν χιλιάδες χρόνια πριν. Η διαχρονικότητα και η επικαιρότητα των έργων του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Ηράκλειτου, των μεγάλων τραγικών ποιητών τι αποδεικνύει;
Αποδεικνύει ότι οι πνευματικοί δημιουργοί δεν έχουν σχέση με τη γραμμική αντίληψη του χρόνου, αλλά με το αιώνιο παρόν.
Τελικά, ο κόσμος, αν και είναι υποκείμενος στο γραμμικό χρόνο αναζητά μια τροφή πνευματική, η οποία, ίσως δεν γνωρίζει, ότι προέρχεται μέσα από την έξαρση του νοός στο αιώνιο παρόν.
Στην εποχή μας που η παγκοσμιοποίηση χρησιμοποιεί τον άνθρωπο ως όργανο, εμείς οι Έλληνες δεν έχουμε το δικαίωμα της απώλειας της μνήμης των διαχρονικών αξιών και της επαφής μας μ’ αυτές. Εδώ βρίσκουμε πηγές που τροφοδοτούν την ύπαρξή μας και μας υποβάλλουν μία αναθεώρηση και μια βαθύτερη εντρύφηση περί του εαυτού.
Δεν μπορεί να είναι κανείς Έλληνας και να μην ενδιαφέρεται για την αυτογνωσία του, όπως δεν μπορεί να είναι κανείς Χριστιανός και να μην ενδιαφέρεται για τον άλλον. Υπάρχουμε συνυπάρχοντας. Η ψυχή και η συνείδηση φέρνουν στην επίγνωση του ανθρώπου το γεγονός της ζωής υπό την έννοια της σχέσεως.
Οι ευρύτερες κοινωνικές αντιλήψεις έχουν σημαντικά διαμορφωθεί από την επιστήμη, η οποία υποστήριξε το υλιστικό μοντέλο ζωής και συνέβαλε στην εδραίωση του τεχνολογικού πολιτισμού που αναπτύχθηκε ερήμην του πνεύματος, αγνοώντας το φυσικό περιβάλλον. Κυριολεκτικά, αγνόησε τη σχέση του ανθρώπου μ’ αυτό. Γενικότερα, αγνόησε μία βασική αρχή : ότι η ζωή υπάρχει ως σχέση, δηλαδή την αρχή της Ενότητας (το Δελφικό «παν Εν»).
Μετά τη διατύπωση της θεωρίας της σχετικότητας, η οποία έχει επιβεβαιωθεί σήμερα, η αντίληψη για το τι είναι ύλη έχει διαφοροποιηθεί. Πολλά αλλάζουν κι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή και τη βιώνουμε είναι δυνατόν ν’ αλλάξει, αν διαφοροποιηθεί η αντίληψή μας για το χρόνο.
Τα οικονομικοπολιτικά συστήματα σε παγκόσμια κλίμακα αντιμετώπιζαν, πάντα, τον άνθρωπο όχι ως ύπαρξη, αλλά ως αριθμό, κατά συνέπεια ως προϊόν εκμεταλλεύσιμο. Ο ίδιος αναγκάστηκε να υπερτονίσει το ένστικτο της επιβιώσεως και να λειτουργήσει άλλοτε αμυνόμενος κι άλλοτε επιτιθέμενος, μέσα σ’ έναν αφιλόξενο κόσμο που αδιαφορεί για τον ίδιο ως ψυχοσωματική οντότητα. Προκειμένου να ζήσει, όσο το δυνατόν, ανώδυνα, σ’ αυτόν τον αδιάφορο για την αλήθεια του, κόσμο, προσπάθησε να γίνει αποδεκτός και ευάρεστος στους πολλούς, περνώντας στη λήθη και στην αλλοτρίωση. Υπέστη, χωρίς να το καταλάβει, την εξομοίωση καθώς ο τρόπος σκέψεως των πολλών υποβάλλεται από την παιδική ηλικία.
Αν ο άνθρωπος αφεθεί να υποστεί την επίδραση του γραμμικού χρόνου στη σκέψη και στον τρόπο της ζωής του, κινδυνεύει να αφανιστεί υπαρξιακά. Αγνοώντας τη μοναδικότητα του προσώπου του, αυτοπροσδιορίζεται με κριτήρια αλλότρια, όπως την επαγγελματική του ταυτότητα, την ηλικία του, την οικονομική του κατάσταση, τη σωματική του υγεία και άλλα συναφή. Η υπαρξιακή εκμηδένιση επέρχεται βαθμιαία καθώς περιορίζεται στη βιολογική του εμβέλεια και αυτοπροσδιορίζεται με τα κριτήρια των άλλων, χάνοντας τον προσωπικό τρόπο σκέπτεσθαι και την ανησυχία περί της υπαρξιακής του αλήθειας. Καθώς αγνοεί τον εαυτό του ως μοναδικότητα είναι εύκολο να συντάσσεται με τους πολλούς.
Εδώ βρίσκεται ένα λεπτό σημείο. Σε κάθε κανόνα υπάρχουν οι εξαιρέσεις, και στην περίπτωση αυτή η γόνιμη εκμηδένιση αποτελεί εξαίρεση. Εάν ο άνθρωπος έχει αποκτήσει συνείδηση της υπάρξεώς του, μετουσιώνει το κακό που υπέστη σε γνώση και τότε αντιστρέφει κάθε αρνητική δύναμη που θα μπορούσε να τον καταστρέψει σε θετική. Μέσα από τη διάσπαση των ορίων της ατομικότητας, ανακαλύπτει τις άγνωστες δυνατότητές του, την υπαρξιακή και οντολογική του υπόσταση και τότε δεν είναι δυνατόν να επιτρέψει το συμβατικό χρόνο, τις συμβατικές συνθήκες ζωής και κυρίως τον τρόπο σκέπτεσθαι που επικρατεί να τον αλλοτριώσουν και να υποστεί τη λήθη.
Θα λέγαμε ότι εξαιρέσεις αποτελούν οι μάρτυρες, οι οποίοι εκμηδενίζονται οι ίδιοι ενώ ταυτόχρονα καθίστανται δέκτες του Λόγου κι ανακαλύπτουν την επαφή με την αιώνια ιδιότητά τους, τη θεία τους υπόσταση . Η ύπαρξη που βρίσκεται αναφορικά προς την αλήθεια μέσα στη σχετικότητα είναι αδιαπραγμάτευτη γι’ αυτό προσανατολίζεται στο Απόλυτο. Έτσι, είναι φυσικό επακόλουθο να μη γίνεται αναγνωρίσιμη από την εποχή της.
Εάν ο άνθρωπος προσανατολισθεί προς την αυτογνωσία του, τότε θα αντιμετωπίσει την κρίση της εποχής μας ως μια δοκιμασία που είναι έδαφος εκμεταλλεύσιμο για την εξέλιξή του.

Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Φωτογραφία: ΜΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΑΧΡΟΝΟ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΕΩΣ
Η αξιολόγηση της ζωής με βάση την γραμμική αντίληψη του χρόνου συνέβαλε καθοριστικά στο να αποσπάσει τον άνθρωπο από τη συνειδητή βίωση του παρόντος, με συνέπεια τη μετάθεση της σκέψεως είτε στο παρελθόν είτε στο μέλλον. Η απόσπαση αυτή σήμανε την απουσία του από τη ζώσα πραγματικότητα. Η απουσία από το παρόν και η μετάθεση της σκέψεως σε παρελθόντα ή μέλλοντα χρόνο έγινε αιτία λαθών και εγκλημάτων που συνέβησαν και συμβαίνουν στην ανθρωπότητα σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο. Η αξιολόγηση αυτή, βεβαίως, σηματοδοτεί ένα κενό που οδηγεί στην απομόνωση, μ’ αυτές τις προϋποθέσεις δεν είναι δυνατόν να επικοινωνούν και να λειτουργούν οι άνθρωποι με το πνεύμα του συνυπάρχειν. Η έμφαση στο φαινόμενο και στη βιολογική νεότητα, η οποία ως γνωστόν έχει αρχή και τέλος, δεν προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να αναχθεί στην επίγνωση της αιώνιας ιδιότητας της ψυχής και φυσικά επιβάλλει τη συγκρότηση της διάνοιας ώστε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προκύπτουν. Η επικρατούσα αξιολόγηση επιφέρει τη λήθη και τον αποσπά από τη συνείδηση και την ηθική ευθύνη. Εκτός αυτού δεν μπορεί να συναντηθεί ουσιαστικά με τον άλλον, η συνάντηση των προσώπων προϋποθέτει τη συνειδητή βίωση του παρόντος. Οι κοινωνικές, οικονομικές, οικογενειακές συνθήκες διατηρούν την απομόνωση με αποτέλεσμα να βρίσκεται ο άνθρωπος υποκείμενος στα τραύματα που υπέστη. Άλλοτε επιβάλλει στους άλλους τους δικούς του όρους, ενεργώντας ως θύτης κι άλλοτε υπόκειται τους όρους των άλλων ως θύμα.
ο άνθρωπος υποκείμενος στη γραμμική αντίληψη του χρόνου, δίνει έμφαση στη βιολογική ζωή και στη βιοτική μέριμνα. Ξεκινώντας από την ατομικότητά του προβαίνει αναγκαστικά σε υπερβάσεις των βιολογικών του ορίων, προκειμένου να ανταποκριθεί στα προβλήματα της καθημερινότητας και των αναγκών που προκύπτουν. Άλλοτε, πάλι, επιδιώκει τις υπερβάσεις με σκοπό τη διάκριση στον αθλητισμό, στην επιστήμη, στις σπουδές, αλλά οι υπερβάσεις αυτές δεν έχουν υπαρξιακό χαρακτήρα. 
Οι υπαρξιακές υπερβάσεις ως έκφραση της ψυχής και της συνειδήσεως δεν γίνονται με πρόθεση την διάκριση, ούτε την επιβράβευση, γίνονται για να διατηρηθεί ζώσα η υπαρξιακή υπόσταση μέσα στη σχετικότητα. Γίνονται, επίσης, για να διατηρηθεί το σημείο επαφής με τη συνείδηση, κατά κάποιο τρόπο είναι κατακτήσεις του ενάρετου που ανήσυχος αφουγκράζεται το καθαρό αίτημα της ψυχής. Η αρετή προκύπτει από τη συνείδηση του συνυπάρχειν. Ο άνθρωπος δεν γίνεται ήρωας για τον εαυτό του, γενικότερα δεν γίνεται ενάρετος, μόνον, από και για τον εαυτό του, αλλά εν σχέση με τον άλλον. Κάθε θετική σκέψη ή ενέργεια προκύπτει από τη συνείδηση του συνυπάρχειν. Εάν ο άνθρωπος δεν προσπαθήσει να εξαρθεί από τις δεσμεύσεις που υπαγορεύονται από το ατομικό εγώ και το συμβατικό τρόπο σκέπτεσθαι, δεν θα φθάσει στην αρετή, ούτε θα μπορέσει να συνεργαστεί θετικά, συντονίζοντας την ύπαρξή του εν σχέση με τον άλλον και με το όλον. Ο ίδιος, επειδή είναι εξαρτώμενος από τις αισθήσεις του, διαμορφώνει μια ελλιπή αντίληψη περί ζωής που σχετίζεται με το φαινόμενο και με το γραμμικό χρόνο. Η επίπεδη αυτή αντίληψη του δίνει μία ψευδαίσθηση, που ορίζει μία αρχή κι ένα τέλος (γέννηση-θάνατος) της ζωής, με συνέπεια να τον αποσπά από τη συνειδητή βίωση του παρόντος, από την εσωτερικότητα και από τον προσωπικό τρόπο σκέπτεσθαι. Όλα αυτά αναχαιτίζουν την πορεία της αυτογνωσίας του.
Αν εμβαθύνουμε στις περισσότερες περιπτώσεις των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, οι οποίοι δια μέσου της γνώσεως του Εαυτού, έφτασαν σε διατυπώσεις αληθειών, περί του σύμπαντος και της ζωής, που ισχύουν μέχρι σήμερα, θα διαπιστώσουμε τη μεγάλη αξία της αυτογνωσίας. («Γνώρισε τον εαυτό σου και θα γνωρίσεις το σύμπαν και τους Θεούς», Πυθαγόρας) Σ’ αντίθεση με την ολιστική φιλοσοφία, η υλιστική κοσμοθεωρία τέμνει και διασπά την ενότητα της ζωής, υποβάλλοντας έναν ανάλογο τρόπο σκέψεως. Ωστόσο, για τον ελεύθερο άνθρωπο που διατηρεί την προσωπική του ματιά, ο πνευματικός πολιτισμός, ο οποίος προ αιώνων μας παραδίδει τους καρπούς του και μάλιστα με τις διαχρονικές του αξίες, δεν έχει καμία σχέση με το γραμμικό χρόνο. Γι’ αυτό το λόγο τα έργα του πνεύματος προσφέρουν την αιώνια νεότητα («Εἰ δε βούλει, αὐτό ἡ «νόησις» του νέου ἐστίν ἓσις, το δε νέα εἶναι τα ὂντα σημαίνει γιγνόμενα ἀεί εἶναι·..»(Κρατύλος 411c,) Ακόμα και σήμερα, τρεφόμαστε διαμέσου του νοός από τα έργα τα οποία δημιουργήθηκαν από μορφές που έζησαν χιλιάδες χρόνια πριν. Η διαχρονικότητα και η επικαιρότητα των έργων του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Ηράκλειτου, των μεγάλων τραγικών ποιητών τι αποδεικνύει; 
Αποδεικνύει ότι οι πνευματικοί δημιουργοί δεν έχουν σχέση με τη γραμμική αντίληψη του χρόνου, αλλά με το αιώνιο παρόν. 
Τελικά, ο κόσμος, αν και είναι υποκείμενος στο γραμμικό χρόνο αναζητά μια τροφή πνευματική, η οποία, ίσως δεν γνωρίζει, ότι προέρχεται μέσα από την έξαρση του νοός στο αιώνιο παρόν. 
Στην εποχή μας που η παγκοσμιοποίηση χρησιμοποιεί τον άνθρωπο ως όργανο, εμείς οι Έλληνες δεν έχουμε το δικαίωμα της απώλειας της μνήμης των διαχρονικών αξιών και της επαφής μας μ’ αυτές. Εδώ βρίσκουμε πηγές που τροφοδοτούν την ύπαρξή μας και μας υποβάλλουν μία αναθεώρηση και μια βαθύτερη εντρύφηση περί του εαυτού. 
Δεν μπορεί να είναι κανείς Έλληνας και να μην ενδιαφέρεται για την αυτογνωσία του, όπως δεν μπορεί να είναι κανείς Χριστιανός και να μην ενδιαφέρεται για τον άλλον. Υπάρχουμε συνυπάρχοντας. Η ψυχή και η συνείδηση φέρνουν στην επίγνωση του ανθρώπου το γεγονός της ζωής υπό την έννοια της σχέσεως.
Οι ευρύτερες κοινωνικές αντιλήψεις έχουν σημαντικά διαμορφωθεί από την επιστήμη, η οποία υποστήριξε το υλιστικό μοντέλο ζωής και συνέβαλε στην εδραίωση του τεχνολογικού πολιτισμού που αναπτύχθηκε ερήμην του πνεύματος, αγνοώντας το φυσικό περιβάλλον. Κυριολεκτικά, αγνόησε τη σχέση του ανθρώπου μ’ αυτό. Γενικότερα, αγνόησε μία βασική αρχή : ότι η ζωή υπάρχει ως σχέση, δηλαδή την αρχή της Ενότητας (το Δελφικό «παν Εν»). 
Μετά τη διατύπωση της θεωρίας της σχετικότητας, η οποία έχει επιβεβαιωθεί σήμερα, η αντίληψη για το τι είναι ύλη έχει διαφοροποιηθεί. Πολλά αλλάζουν κι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή και τη βιώνουμε είναι δυνατόν ν’ αλλάξει, αν διαφοροποιηθεί η αντίληψή μας για το χρόνο. 
Τα οικονομικοπολιτικά συστήματα σε παγκόσμια κλίμακα αντιμετώπιζαν, πάντα, τον άνθρωπο όχι ως ύπαρξη, αλλά ως αριθμό, κατά συνέπεια ως προϊόν εκμεταλλεύσιμο. Ο ίδιος αναγκάστηκε να υπερτονίσει το ένστικτο της επιβιώσεως και να λειτουργήσει άλλοτε αμυνόμενος κι άλλοτε επιτιθέμενος, μέσα σ’ έναν αφιλόξενο κόσμο που αδιαφορεί για τον ίδιο ως ψυχοσωματική οντότητα. Προκειμένου να ζήσει, όσο το δυνατόν, ανώδυνα, σ’ αυτόν τον αδιάφορο για την αλήθεια του, κόσμο, προσπάθησε να γίνει αποδεκτός και ευάρεστος στους πολλούς, περνώντας στη λήθη και στην αλλοτρίωση. Υπέστη, χωρίς να το καταλάβει, την εξομοίωση καθώς ο τρόπος σκέψεως των πολλών υποβάλλεται από την παιδική ηλικία.
Αν ο άνθρωπος αφεθεί να υποστεί την επίδραση του γραμμικού χρόνου στη σκέψη και στον τρόπο της ζωής του, κινδυνεύει να αφανιστεί υπαρξιακά. Αγνοώντας τη μοναδικότητα του προσώπου του, αυτοπροσδιορίζεται με κριτήρια αλλότρια, όπως την επαγγελματική του ταυτότητα, την ηλικία του, την οικονομική του κατάσταση, τη σωματική του υγεία και άλλα συναφή. Η υπαρξιακή εκμηδένιση επέρχεται βαθμιαία καθώς περιορίζεται στη βιολογική του εμβέλεια και αυτοπροσδιορίζεται με τα κριτήρια των άλλων, χάνοντας τον προσωπικό τρόπο σκέπτεσθαι και την ανησυχία περί της υπαρξιακής του αλήθειας. Καθώς αγνοεί τον εαυτό του ως μοναδικότητα είναι εύκολο να συντάσσεται με τους πολλούς. 
Εδώ βρίσκεται ένα λεπτό σημείο. Σε κάθε κανόνα υπάρχουν οι εξαιρέσεις, και στην περίπτωση αυτή η γόνιμη εκμηδένιση αποτελεί εξαίρεση. Εάν ο άνθρωπος έχει αποκτήσει συνείδηση της υπάρξεώς του, μετουσιώνει το κακό που υπέστη σε γνώση και τότε αντιστρέφει κάθε αρνητική δύναμη που θα μπορούσε να τον καταστρέψει σε θετική. Μέσα από τη διάσπαση των ορίων της ατομικότητας, ανακαλύπτει τις άγνωστες δυνατότητές του, την υπαρξιακή και οντολογική του υπόσταση και τότε δεν είναι δυνατόν να επιτρέψει το συμβατικό χρόνο, τις συμβατικές συνθήκες ζωής και κυρίως τον τρόπο σκέπτεσθαι που επικρατεί να τον αλλοτριώσουν και να υποστεί τη λήθη. 
Θα λέγαμε ότι εξαιρέσεις αποτελούν οι μάρτυρες, οι οποίοι εκμηδενίζονται οι ίδιοι ενώ ταυτόχρονα καθίστανται δέκτες του Λόγου κι ανακαλύπτουν την επαφή με την αιώνια ιδιότητά τους, τη θεία τους υπόσταση . Η ύπαρξη που βρίσκεται αναφορικά προς την αλήθεια μέσα στη σχετικότητα είναι αδιαπραγμάτευτη γι’ αυτό προσανατολίζεται στο Απόλυτο. Έτσι, είναι φυσικό επακόλουθο να μη γίνεται αναγνωρίσιμη από την εποχή της.
Εάν ο άνθρωπος προσανατολισθεί προς την αυτογνωσία του, τότε θα αντιμετωπίσει την κρίση της εποχής μας ως μια δοκιμασία που είναι έδαφος εκμεταλλεύσιμο για την εξέλιξή του.

Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Παρασκευή 1 Αυγούστου 2014

θεωρητική και βιωματική γνώση

Θεωρητική και βιωματική γνώση.

Η ανάγκη του σημερινού ατόμου να κατανοήσει, όλο και περισσότερο, τους μηχανισμούς, με τους οποίους λειτουργεί το σύστημα, από το οποίο εξαρτάται η ίδια του η επιβίωση, τον εντάσσει σε μια διαδικασία μηχανοποίησης. Ήδη, ο ψυχισμός του παρουσιάζει σήμερα τη νοσηρότητα της απομόνωσης. Ο καταιγισμός των πληροφοριών ως επιδρομή στον εγκέφαλό του, αναχαιτίζει τη δυνατότητα του στοχασμού, της εσωτερίκευσης, της επικοινωνίας. Η ικανότητά του να διεισδύσει στην ουσία και να ερμηνεύει όσα συμβαίνουν, ατονεί. Ο μέσος άνθρωπος αδυνατεί να δημιουργήσει μια προσωπική άποψη, του υποβάλλεται ένας μαζικός τρόπος αντίληψης και αίσθησης των πραγμάτων. Χωρίς να μπορεί ν' αντιδράσει, συντρίβεται κυριολεκτικά από το σύστημα. Με την επιβολή του συστήματος, μεσολαβεί η λήθη που διαγράφει το υπαρξιακό αίτημα και το αντίστοιχο εθνικό φρόνημα με το οποίο αυτό συνδέεται.
 Η φύση, μέσα από τη σιωπή της, διδάσκει, παράγει τους καλούς καρπούς αλλά και τα ζιζάνια, μας δίνει την ευκαιρία να στοχαστούμε. Αν το δέντρο που βαθαίνει τις ρίζες του στο έδαφος αντιστέκεται στους ανέμους, κατ’ αναλογία ο καθένας, και κυρίως ο Έλληνας που βαθαίνει τις ρίζες του στο έδαφος των διαχρονικών αξιών του Ελληνοχριστιανικού πολιτισμού αντιστέκεται στα αλλοτριωτικά ρεύματα της παγκοσμιοποίησης. Το βιβλίο είναι μια πηγή που προσφέρει θεωρητική γνώση. Εάν ενσκύψουμε στο θησαυρό της Ελληνικής γλώσσας θα ανακαλύψουμε τη σοφία η οποία δίνει νόημα στη ζωή. Η φιλοσοφία είναι ένας δύσκολος τομέας, δεν αρκεί η ανάγνωση των φιλοσοφικών απόψεων. Προάγεται η αντίληψη και διευρύνονται οι ορίζοντες, όταν, όχι απλώς μελετά κανείς, αλλά αρχίζει να θέτει ο ίδιος ερωτήματα στον εαυτό του. Υπαρξιακά ερωτήματα, όπως: «ποιος είμαι», «ποιο το νόημα αυτής της ζωής» κλπ.  Υπάρχει η ανάγκη να προχωρήσει ο άνθρωπος, πλέον, σε μια ευρύτερη συνειδητότητα. Αν το βιβλίο έχει αυτό το σκοπό, τότε επιτελεί έναν ύψιστο προορισμό.  
 " ο ποιητής είναι η Συνείδηση του κόσμου", έλεγε ο αείμνηστος Οδυσσέας Ελύτης. Λειτουργεί μέσα απ' ένα υψηλό επίπεδο αισθαντικότητας, μετουσιώνοντας μηνύματα και έννοιες σε εικόνες. Ο ποιητικός λόγος έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως δρων λόγος, αφυπνίζοντας δια μέσω της συγκίνησης, τη συνείδηση. Έτσι, λειτουργεί η επαφή του αναγνώστη με τον λόγο  βιωματικά. Στο υψηλότερο επίπεδο της παιδείας δεν έχει θέση η πληροφορία ως επίκτητη γνώση, αλλά η βιωματική γνώση. Εάν δεχθούμε ότι η πραγματική μόρφωση είναι κατάκτηση μιας διαλεκτικής διεργασίας, σημασία έχει η ετοιμότητα του δέκτη-αναγνώστη.
 Εάν, ο λόγος του συγγραφέα διαθέτει τον Κοινό Νου προσφέρεται ως σημείο επαφής του αναγνώστη με τη ζωή, ανασύρει την ουσία και την αλήθεια, προκαλώντας τη συγκίνηση.
Οι γνώσεις ωστόσο λειτουργούν αλλοτριωτικά, όταν ο άνθρωπος δεν έχει διαμορφώσει τη δική του προσωπικότητα, σμιλεύοντάς την, μέσα από τις δοκιμασίες. Το θεμέλιο για το οικοδόμημα της προσωπικότητας είναι το ήθος. Η θεωρητική γνώση δεν μπορεί να ισχυροποιήσει τη  θετική προοπτική της συνυπάρξεως, χωρίς το θεμέλιο λίθο του ήθους. Η βιωματική γνώση είναι, όχι μόνον πιο ολοκληρωμένη, αλλά και πιο προσωπική καθώς προωθεί στη γνώση του εαυτού.
 Στην εποχή μας οι πληροφορίες υποκαθιστούν την ουσιαστική παιδεία. Το λειτούργημα του δασκάλου έχει μετατραπεί σε επάγγελμα και λειτουργεί μια  διαδικασία μετάδοσης γνώσεων. Ο εκπαιδευτικός αναγκάζεται συνεχώς ν' αποθηκεύει γνώσεις και να τις αναμεταδίδει. Η θεωρητική γνώση δεν μπορεί να είναι εποικοδομητική όταν αποσπά τον  άνθρωπο από τη συνείδηση που τον εισάγει  στη σφαιρική αντίληψη της ζωής.
 Οι γνώσεις δεν εμπόδισαν τον φαύλο κύκλο της βίας και της ανηθικότητας. Η κατοχή της γνώσης στα χέρια του ανθρώπου είναι μια δύναμη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη καταστροφή, αν δεν υπάρχει το ήθος. Ο έχων αυτογνωσία,  έχει ως  ηνίοχο τον Νου και καθίσταται ελεύθερος να διαχειριστεί ορθά τις γνώσεις και να τις χρησιμοποιήσει για το κοινό καλό. Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός δομήθηκε με γνώμονα την ολιστική αντίληψη ζωής που δεν αγνοεί τη μεταφυσική, γι’ αυτό  ο πολιτισμός αυτός προωθεί  τον προβληματισμό γύρω από τη γνώση του εαυτού, και την αρμονική συμβίωση με το φυσικό περιβάλλον και όχι μόνον. Έχοντας, πάντα, μέσα από την παιδεία σαν στόχο την υπερβατική ιδιότητα της ζωής που αφορά την ελευθερία του ανθρώπου από το φυσικό σώμα, θεωρεί τη γέννηση ως απαρχή των άθλων (γενέθλια).
 Οι πολιτικοί άνδρες στην αρχαία Ελλάδα είναι γνωστό ότι ζητούσαν τη γνώμη των φιλοσόφων. Ο λόγος ήταν ότι ήθελαν να σχηματίσουν μια σφαιρικότερη αντίληψη ώστε οι πράξεις τους να έχουν θετική προοπτική στο κοινωνικό σύνολο.  Αναζητούσαν δια μέσου του διαλόγου το ορθόν, γεγονός που ασκεί την ουσιαστική παιδεία. Ενώ, δια μέσω της μύησης αναζητούσαν την υπερβατική φύση (Μυστήρια). Ο τεχνολογικός πολιτισμός, προσφέροντας σ' όλους τους τομείς την ευκολία, έχει υποκαταστήσει  τη διαδικασία που εκπαιδεύει τον άνθρωπο μέσα από την δοκιμασία. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Αιγύπτιοι, επίσης, γνώριζαν την αξία της δοκιμασίας. Οι μυημένοι στα μυστήρια αποκτούσαν την  βεβαιότητα της υπερβατικής τους φύσεως.
Η υλιστική κοσμοθεωρία υποκατέστησε τις πραγματικές αξίες με τον αγώνα της επιβίωσης, μεσολάβησε αρνητικά ως προς την αυτογνωσία του σύγχρονου ανθρώπου, τον οποίο αντιμετωπίζει όχι ως πρόσωπο αλλά ως αριθμό. Επίσης, τον αποσύνδεσε απ' την παράδοση και τον πολιτισμό του τόπου του, καθώς επιβλήθηκε σαρωτικά ως ένα παγκόσμιο σύστημα. Ο κίνδυνος της παγκοσμιοποίησης, κατά την άποψή μας προβάλλει μέσα από την απουσία της εμπειρικής γνώσεως, της προσωπικής θέσεως και την επιβολή ενός μαζικού τρόπου αντιλήψεως της ζωής..
Η κρίση που επήλθε προσφέρει την ευκαιρία  μιας αναθεώρησης και την ανάγκη ενός προσωπικού προβληματισμού. Η ίδια μπορεί να λειτουργήσει ως μύηση καθώς προσφέρει τη δοκιμασία μέσω της οποίας ο άνθρωπος διέρχεται  ώστε να ανακαλύψει  τις άγνωστες δυνατότητές του κι έναν άλλον προσανατολισμό ζωής με προοπτική.   Η βίωση του παρόντος με τη συμμετοχή της ψυχής και της συνείδησης συνδέει τον άνθρωπο με τη ζώσα πραγματικότητα η οποία δεν διακόπτεται από το θάνατο. Το παρόν ως προϋπόθεση συνειδητής μετοχής στη ζώσα πραγματικότητα αποκαλύπτει και τη σχέση του με την υπερβατική του φύση. Βέβαια, για να συμβεί αυτό θα πρέπει να προηγηθεί μια άλλη αντίληψη ζωής, η οποία δεν περιορίζεται μέσα στη γραμμική έννοια του χρόνου αλλά προσανατολίζει στο παρόν, που είναι άχρονο και σχετικό με την αιωνιότητα.                                   

                                                                                  Αλκμήνη Κογγίδου
                                                                                Ποιήτρια- Δοκιμιογράφος.

Παρασκευή 20 Ιουνίου 2014

Ο ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

Ο ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΠ. ΠΑΥΛΟΥ

Ο απόστολος Παύλος, ο μεγάλος αυτός απόστολος των εθνών, κήρυκας του Θεού Λόγου διεισδύει και επισημαίνει κάποια λεπτά σημεία, άξια να τα προσεγγίσουμε. Στην αρχή του κεφ. 12 στην προς Ρωμαίους επιστολή του, εστιάζει την προσοχή μας στον κίνδυνο της συνάφειας και της προσαρμογής στη νοοτροπία του κόσμου. Συνήθως, ο άνθρωπος προσπαθεί να προσαρμοσθεί  με κάθε τρόπο στο πνεύμα της εποχής του, να ενταχθεί στον τρόπο ζωής που επικρατεί. Οι εποχές αλλάζουν, οι συνθήκες μεταβάλλονται, αλλά ωστόσο η σχετικότητα παραμένει, καθώς ο άνθρωπος  ως σώμα και ψυχή οδεύει στον κόσμο αυτόν και ως θνητός και ταυτόχρονα ως φορέας της αθάνατης ψυχής. Οι αιώνες που μεσολάβησαν από την εποχή του Απ. Παύλου έως σήμερα δεν κατέστησαν το μήνυμά του παρελθόν. Αντιθέτως, είναι επίκαιρο και διαχρονικό.
 «Παρακαλῶ  οὖν ὑμᾶς, ἀδελφοί διὰ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ, παραστῆσαι τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικήν λατρείαν ὑμῶν, καὶ μὴ συσχηματίζεσθε τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλά μεταμορφοῦσθε  τῇ ἀνακαινῶσει τοῦ νοός ὑμῶν, εἰς το δοκιμάζειν ὑμᾶς τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, τὸ ἀγαθόν και εὐάρεστον καὶ τέλειον».
 ( προς Ρωμ. 12, 1-2)
Χωρίς να το αντιλαμβάνεται κανείς, όταν συντάσσεται με το πνεύμα των πολλών, αποσπάται από τη συνείδησή του. Παράλληλα, ακολουθεί, πλέον, έναν μαζικό τρόπο σκέπτεσθαι, με συνέπεια να επέρχονται, συν τῷ χρόνῳ, η αλλοτρίωση και η λήθη. Δεν αντιλαμβάνεται ως κίνδυνο την προσαρμογή του στον κόσμο, ωστόσο ο κίνδυνος υφίσταται και  αφορά την απώλεια της ευθύνης του απέναντι στην αξία της υπάρξεώς του. Ο επίπεδος τρόπος σκέπτεσθαι και η συμβιβαστική ένταξη του ανθρώπου σ’ αυτόν, δημιουργεί μία αντίληψη, η οποία του στερεί την υπαρξιακή ανησυχία, καθώς δίνει έμφαση στη βιολογική και βιοτική μέριμνα.
Είναι πολύ σχετικό αυτό που επισημαίνει ο Απόστολος Παύλος «μη συσχηματίζεσθε τῶ αἰώνι τούτω» στην επιστολή του προς Ρωμαίους  (12,1-2) με την παραβολή του άδικου διαχειριστή, κατά Λουκά (κεφ. 16, 1-13) .
Εντάσσεται ο άνθρωπος στο πνεύμα του κόσμου, όταν ενστερνίζεται τα πρότυπα που επικρατούν στην εποχή του -κι αν λάβουμε υπ’ όψιν μας την παραβολή του άδικου διαχειριστή- συμπεριφέρεται, τότε, όπως «οι υιοί του αιώνος τούτου», ακολουθώντας έναν τρόπο σκέπτεσαι και μια ανάλογη φιλοσοφία, η οποία έχει σχέση με τη γραμμική έννοια του χρόνου.  Δανείζεται έναν αλλότριο τρόπο σκέπτεσθαι και αποσπάται από την ψυχή και από τη συνείδησή του.. Στην παραβολή αυτή του άδικου διαχειριστή γίνεται διάκριση ανάμεσα στους υιούς του αιώνος τούτου και στους υιούς του φωτός.
Ενδεικτικό της ύπνωσης της συνειδήσεως είναι η συμμόρφωση με την νοοτροπία του κόσμου, των πολλών… Ο άνθρωπος από την παιδική του ηλικία μαθαίνει τι είναι καλό και τι κακό, διαμορφώνει τη σκέψη του αποκτώντας κριτήρια περί του καλού και του κακού, χωρίς όμως ο ίδιος να θέτει εκ νέου ερωτήματα, αναζητώντας την αλήθεια.
 Από την ανάλογη  αντίληψη περί χρόνου  προκύπτει η  αντίστοιχη αξιολόγηση  της ζωής. Στην γραμμική αντίληψη του χρόνου (παρελθόν-παρόν- μέλλον) η σκέψη αποσπάται άλλοτε στο παρελθόν κι άλλοτε στο μέλλον, με συνέπεια την απουσία από το γίγνεσθαι που επιτελείται στο αέναο παρόν.
Εφόσον ο άνθρωπος απελευθερώνεται από τα δεσμά που αφορούν τον τρόπο σκέπτεσθαι των πολλών, την περιχαράκωση των αισθήσεων κι από την έγκλειστη ατομικότητα, συνειδητοποιεί την ευθύνη του απέναντι στην αιωνιότητα της υπάρξεώς του. Αυτή η ιδιότητα της ψυχής και της συνειδήσεως τον οδηγεί στην επίγνωση της σχέσεως με τον άλλον και το όλον. Καθώς κινείται ελεύθερα αναφορικά προς το δίκαιο και την αλήθεια, επόμενο είναι να απαλλάσσεται από λάθη που επιφέρουν ενοχές, τότε διατίθεται γι’ αυτό που λέει ο Απ. Παύλος «μεταμορφοῦσθε  τῇ ἀνακαινώσει τοῦ νοός ὑμών» Μ’ αυτή τη φράση δηλώνεται μία αναγωγή στον νου, ο οποίος κινείται αενάως!  Η δυνατότητα του ανθρώπου να αλλάζει, συντελείται διαμέσω του νοός και δηλώνει ελευθερία. « Εἰ δε βούλει, αυτό ἡ νόησις τοῦ νέου ἐστίν ἕσις, το δε νέα εἶναι τα ὅντα σημαίνει γιγνόμενα ἀεί εἶναι»  (Κρατύλος 411e). Είναι μια κίνηση ανανέωσης (μεταμορφοῦσθε)  η οποία διατηρεί την ύπαρξη του ανθρώπου ζώσα μέσα στο άχρονο παρόν που είναι σχετικό με την αιωνιότητα.
Ο Απ. Παύλος ζώντας σε συνεχή επαφή με το Άγιο Πνεύμα  αποτείνεται  στην ανώτερη φύση που βρίσκεται στον άνθρωπο αλλά δεν την έχει στην επίγνωσή του. Η σχέση  του ανθρώπου με την ανώτερη φύση του τον οδηγεί στη λογική λατρεία, στη λατρεία του Θεού από γνώση του εαυτού  και από θαυμασμό προς το μεγαλείο της θείας δημιουργίας. Η γνώση του εαυτού γίνεται προϋπόθεση για να θεάται και να θαυμάζει το μεγαλείο της θείας Σοφίας. Άλλωστε, η εντολή «αγαπήσεις τον πλησίον σου ως εαυτόν» προϋποθέτει αυτογνωσία. Η μετοχή στην ιερότητα της ζωής είναι αποτέλεσμα της αυτογνωσίας. Μετέχοντας ο άνθρωπος στην αλήθεια του Λόγου, αενάως, δεν αποσπάται ούτε από τη συνείδησή του, ούτε από τη ψυχή του, η μετοχή αυτή γίνεται μέσω της θυσίας και η θυσία ζώσαν είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να αποσπάσει την ύπαρξη του από τον παλαιό κόσμο κι από τα όρια της ατομικότητάς του και να την προσφέρει ενεργά στο Θεό.
Κάθε κίνδυνος (της λήθης, του συσχηματισμού με τους άλλους, της αλλοτρίωσης κατά την οποία χάνει τα προσωπικά του στοιχεία, των ενοχών, των παραλείψεων κλπ) αίρεται, αν και εφόσον βιώνει συνειδητά το παρόν. Στους υιούς του φωτός επιφορτίζεται το καθήκον να διατηρούν την επαφή τους αενάως με την Αλήθεια, δηλαδή μ’ Εκείνον. Είναι η επισήμανση αυτή αναγκαία, καθώς, όπως είπαμε παραπάνω, είναι δυνατόν ο άνθρωπος να λησμονήσει. Εξάλλου, υποβάλλεται από την ίδια του τη φύση που είναι φυγόπονη στη λήθη του ένθεου προορισμού του.
Η δοκιμασία ασκεί μυητικά τον άνθρωπο στην περαιτέρω γνώση του εαυτού, όταν κι εφόσον τη δέχεται με την προϋπόθεση της μαθητείας. Από τις δοκιμασίες, τις οποίες αποδέχεται ως τρόπο μαθητείας, αντιλαμβάνεται την αγάπη του Θεού.  Το ατομικό εγώ μέσα στην περιχαράκωση των αισθήσεων εγκλωβίζει την ύπαρξη και τη συνείδηση επικίνδυνα. Δεν υπάρχει  τρόπος να γνωρίσει ο άνθρωπος τον εαυτό του και την ένθεη υπόστασή του εάν δεν υποστεί τη δοκιμασία. Η εμπιστοσύνη προς το Θεό κάνει τον άνθρωπο αποδέκτη των δοκιμασιών, τις οποίες εκμεταλλεύεται για την περαιτέρω γνώση.  Έχουν σαν σκοπό να τον φέρουν στην επίγνωση του θελήματος του Θεού.
Η δοκιμασία δεν αφορά μόνον τον ίδιο για να αποκτήσει τη γνώση των δυνατοτήτων του, αλλά καθώς η αγάπη του Θεού οδηγεί στην Ενότητα, δεν θα ήταν δυνατόν, χωρίς δοκιμασίες, να κατανοούσε τον πάσχοντα έτερο συνάνθρωπό του. Μας δίνουν την προϋπόθεση να εισέλθουμε στο πνεύμα της Ενότητας για το λόγο ότι το επώδυνο  βίωμα γίνεται προϋπόθεση κατανόησης του άλλου. Η Σοφία του Θεού που είναι παράλληλα και Αγάπη υποθέτουμε ότι δημιουργεί συνθήκες ανάλογες για να διαγωνισθεί ο άνθρωπος ανάλογα με την ιδιαιτερότητά του και την εποχή του.
Βρισκόμαστε, πλέον, σε μια κρίσιμη φάση της πλήρους αποτυχίας αυτού του πολιτισμού κι είναι εμφανή τα εγκλήματα σε όλα τα επίπεδα με τις συνέπειες τους, αλλά εμείς θα μιλήσουμε για τα αφανή συμπτώματα, τα οποία επήλθαν : το θάνατο του υπαρξιακού ανθρώπου, τη νέκρωση των συνειδήσεων και την απογύμνωση των ψυχών από την ευαισθησία.
Πώς μπορεί να αποσπάσει ο άνθρωπος τον εαυτό του, αυτή τη στιγμή, από ένα πλέγμα μέσα στον οποίο βρέθηκε εξαρτώμενος;
 Ο Λόγος απευθύνεται στον καθένα και σε κάθε εποχή και σ’ όλες τις συνθήκες που επικρατούν. Αρκεί να πιστέψει ο άνθρωπος στον Λόγο που τον καθιστά υπεύθυνο απέναντι στην αιωνιότητα της υπάρξεώς του και στην ιερότητα της ζωής. Αυτό και μόνο είναι ικανό να εγείρει την εγρήγορση που αφορά τον ίδιο ως ψυχοσωματική οντότητα ώστε να βρίσκεται πάντοτε συνειδητά στον παρόν. Η συνειδητή βίωση του παρόντος τον εισάγει στην άχρονη ιδιότητα της αιωνιότητας μέσω της ψυχής και της συνειδήσεώς του. Αυτό είναι ένα ευφρόσυνο συναίσθημα, ένα βίωμα ουσιαστικής ζωής. Έτσι, μόνον, μπορεί να δικαιώσει και τις δοκιμασίες και τα δεινά. Θα τ’ αποδεχτεί και θα τα μετουσιώσει σε γνώση η οποία οδηγεί στην ελευθερία.
Η θυσιαστική ζωή αποσπά από το φαύλο κύκλο των ενοχών και της άγνοιας του εαυτού Αυτή, λοιπόν, η θυσιαστική ζωή είναι πορεία σωτηρίας την οποία υποδεικνύει ο Κοσμοσωτήρ Χριστός.
Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό λόγου και τέχνης «Δευκαλίων ο Θεσσαλός»  Μάρτιος 2014

Τετάρτη 30 Απριλίου 2014

Χρόνος και αξιολόγηση

Χρόνος και  αξιολόγηση.


 
 Είναι δυνατόν ο άνθρωπος ως πεπερασμένο ον να μπορεί να συλλάβει το άπειρο ; Πεπερασμένο ον είναι μόνον όσον αφορά τη φυσική του υπόσταση. Η αντίληψή του είναι πεπερασμένη αλλά επιδέχεται διεύρυνση. Στην προσπάθειά του ο άνθρωπος να πλησιάσει το Απόλυτο εκμηδενίζεται ως ατομικότητα. Η εκμηδένιση αυτή σημαίνει διεύρυνση των ορίων της αντίληψής του, σημαίνει μεγαλύτερη επίγνωση του εαυτού, ακόμη σημαίνει αποκάλυψη του εσωτερικού κόσμου της ψυχής. Η απάντηση στο ερώτημα αν μπορεί να συλλάβει το άπειρο είναι σχετική με τη δυνατότητά του να γνωρίσει και να διεισδύσει στην ίδια την Ψυχή η οποία συνδέεται με το άπειρο. Ψυχαναλυτές-ερευνητές, έχουν βεβαιωθεί ότι ο άνθρωπος φιλοξενεί τη δυνατότητα της υπέρβασης. Η ανάγκη να λατρέψει τον Δημιουργό του εκφράζεται χάρη σ’ αυτή τη δυνατότητα μέσα από το ερωτικό στοιχείο που ενυπάρχει στη Ψυχή.
 Η  γνησιότητα της λατρευτικής έκφρασης προς το Θεό δεν μπορεί παρά να είναι σχετική με την αυτογνωσία. Σύμφωνα με τον ψαλμό «γνώρισόν μοι Κύριε, οδόν εν η πορεύσομαι’’ ο άνθρωπος επιζητά έναν δρόμο για να πορευθεί, ουσιαστικά επιζητά να αποκτήσει τη συνείδηση πρώτα απ’ όλα του ίδιου του εαυτού του, της μοναδικότητάς του μέσα στον κόσμο. Είναι η αναζήτηση αυτή μια σωστή αφετηρία. Ψάχνοντας αυτό που τον εκφράζει, αυτό που είναι η δική του αλήθεια, αγγίζει τη Συνείδηση, το θείο στοιχείο εντός του. Οτιδήποτε παρεμβάλλεται ανάμεσα στον άνθρωπο και στην αλήθεια του τον απομακρύνει από τον ίδιο τον εαυτό του και φυσικά από Εκείνον. Ο φόβος, το μίσος, οι επιθυμίες, το αίσθημα της αδικίας ή της εκδικήσεως περιορίζουν την επίγνωσή του χαμηλά, την φυλακίζουν στα όρια του εγώ και φυσικά τον απομακρύνουν από την αλήθεια. Όλα αυτά λειτουργούν μέσα σε μια ανακύκλωση που αναχαιτίζουν την πορεία της εξελίξεώς του. Η αδυναμία του, η δυστυχία του, η αρρώστια του, ο φόβος του θανάτου και άλλα πολλά τον κάνουν βέβαια να καταφεύγει στο Θεό. Δύναται όμως να Τον λατρεύσει πραγματικά από τη θέση αυτή της ανάγκης και της αδυναμίας;
 Μπορεί να προσπαθήσει ακολουθώντας την παράδοση, όμως είναι αδύνατον υποκινούμενος από την ανασφάλεια να λατρεύσει τον Θεό. Στην δυνατότητα αυτή της λατρευτικής έκφρασης φθάνει η ψυχή, η μαγεμένη από το θείο έρωτα. Το εγώ αδυνατεί να αισθανθεί την πληρότητα της χαράς και της θλίψης. Το εγώ ταυτίζεται με το απρόσωπο πλήθος, υποτάσσεται σ’ ένα μαζικό τρόπο λατρείας που υποβάλλεται μέσα από το δόγμα ( το οποιοδήποτε) και έτσι εκφράζει το θρησκευτικό του συναίσθημα  και εκπληρώνει τα θρησκευτικά του καθήκοντα.
 Η ζωή είναι μια συνεχής ροή. «Εγώ ειμί η ζωή» είπε ο Κύριος Ιησούς Χριστός κι αυτός που αποφασίζει να Τον ακολουθήσει εκ των προτέρων θα πρέπει να γνωρίζει ότι αυτή η πορεία προϋποθέτει μια δυνατότητα συνεχών υπερβάσεων και αναθεωρήσεων οι οποίες οδηγούν στην ελευθερία.
 Τόσο η εντολή «αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου εν όλη τη καρδία σου και εν όλη τη ψυχής σου και εν όλη τη διανοία σου» (κατ. Ματθ. 22, 37) όσο και η επόμενη «’Εσεσθε ουν υμείς τέλειοι, ώσπερ ο πατήρ υμων ο εν τοις ουρανοις τέλειος εστιν»( κατ. Ματθ. 5,48 ) δεν θα δίνονταν από τον Θεό εάν ο ίδιος ο άνθρωπος ως δημιούργημά Του δεν περιείχε εν δυνάμει αυτές τις υπερβατικές δυνατότητες. Η απόλυτη αυτοπροσφορά κατά συνέπεια προσδιορίζει την εξελεκτική πορεία του ανθρώπου. Είναι στην ουσία μια σχέση ερωτική. Κι όπως συμβαίνει στον έρωτα να λατρεύεται το ερώμενο πρόσωπο που συνιστά για τον ερωτευμένο ό,τι πιο πολύτιμο, έτσι η στάση αυτή της απόλυτης αυτοπροσφοράς ανασύρει μέσα από την καρδιά του ανθρώπου ό,τι πιο ωραίο και δημιουργικό δύναται να εκφράσει. Εξ’ άλλου όλα τ’ αριστουργήματα της Τέχνης απορρέουν από την τάση του καλλιτέχνη –δημιουργού να υπερβεί τις δυνατότητές του προσανατολιζόμενος προς το τέλειο.

 Η ορθή αξιολόγηση της ζωής αποτελεί ένα πρόβλημα σχετικό με το γεγονός του θανάτου.  Ο άνθρωπος ως μέρος του όλου από το οποίο εξαρτάται και επιδρά σ’ αυτό δεν είναι αυθύπαρκτος. Πού χρωστά τη ζωή και την ύπαρξή του;  Αυτή η ερώτηση θα μπορούσε να αποτελέσει μια αφετηρία στοχασμού για την περαιτέρω στάση και πορεία του και συνεπώς απ’ αυτήν θα εξαρτηθεί και η ανάλογη αξιολόγηση.
   Αιώνες λειτουργούσε ο άνθρωπος διασπαστικά μέσα από την ατομικότητά του, η οποία περιορίζεται στην εγωκεντρική αντίληψη και γι’ αυτό υπόκειται στην χωριστικότητα. Περιχαρακώνεται στα όρια του εγώ και θωρακίζεται αμυνόμενη είτε επιτιθέμενη αναφορικά προς το εσύ, γεγονός που αποτρέπει από την προσέγγιση του εσύ και πολύ περισσότερο, βέβαια, από την προσέγγιση της ενιαίας πραγματικότητας. Κι αυτό είχε σαν συνέπεια να διαιωνίζονται ο πόλεμος, τα εγκλήματα, οι τραγωδίες, οι ενοχές, η μοναξιά, η άγνοια. Για να αποσπάσει την ύπαρξή του από έναν τρόπο ζωής μέσα στον οποίον υπάρχει ως αγνοών και αγνοούμενος, ο άνθρωπος  θα πρέπει να αποδοθεί σ’ έναν καινούργιο τρόπο σκέπτεσθαι κι αυτόν υποδεικνύει ο Θεός Λόγος.
 Είναι γνωστό ότι η αρχαία ελληνική σοφία μας παρέδωσε κώδικες ζωής κι ένας από τους βασικότερους είναι το «Γνώθι σ’αυτόν». Η δεύτερη μεγάλη εντολή της διδασκαλίας του Χριστού : «αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν» (Ματθ. 22, 39)συμπληρώνει το «Γνώθι σαυτόν» για το λόγο ότι υποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο συντελείται αυτή η βιωματική γνώση. Δεν αγαπά κανείς ότι δεν γνωρίζει. Η αυτογνωσία διενεργείται μόνο δια μέσω του άλλου.
Η  πορεία της θέωσης είναι πορεία αυτογνωσίας. Πριν από την έλευσή Του ο νόμος ήταν σαφής αγαπήσεις τον πλησίον σου και μισήσεις τον εχθρό σου. Μετά Χριστόν  ο νόμος είναι η Αγάπη που ταυτόχρονα είναι και Γνώση.

 Ίσως, καμμία άλλη εποχή δεν ήταν πιο κατάλληλη για να κατανοήσει κανείς την απόλυτη αξία που έχει ο λόγος του Θεού όσο η δική μας και να βεβαιωθεί ότι ο τρόπος αυτός της ζωής επικίνδυνα καταστέλλει τις υπαρξιακές ανησυχίες και καταργεί το άνθρωπο ως πρόσωπο.
  Η στροφή προς τα ενδότερα με σκοπό να έρθει ο άνθρωπος σε επαφή με τη δική του αλήθεια μπορεί να επιτευχθεί με την ελεγχόμενη  απόσπαση και απόσταση από τα εξωτερικά δρώμενα. Η κατάκτηση του χρόνου αυτού είναι αποτέλεσμα της εσωτερίκευσης και της δυνατότητας να κινείται παράλληλα σε πολλά επίπεδα. Η απόσπαση από το ένα επίπεδο στο άλλο αναδεικνύει μια δυνατότητα του νοός και βέβαια καθόλου δεν αποκλείει την εκπλήρωση εργασιών στον πρακτικό τομέα.
Η υπαρξιακή εσωτερική ζωή απελευθερώνει και τη δημιουργική έκφραση. Όπως ο ορειβάτης, ή ένας οδοιπόρος χρειάζεται να σταθμεύσει για να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του και να συνεχίσει τον δρόμο του, έτσι κι ο άνθρωπος που πορεύεται χρειάζεται την αυτοπαρατήρηση, την επαφή του με την αλήθεια, η οποία στην συνέχεια τον διαφωτίζει ώστε να κάνει σωστά την αυτοκριτική του. Γενικότερα, μια δικαιότερη προς κάθε κατεύθυνση στάση ζωής απαιτεί αυτόν τον χρόνο της εσωτερίκευσης και του διαλογισμού που δεν είναι ένας επιπλέον χρόνος κατ’ ανάγκη, αλλά μια πράξη απόσπασης και απόστασης.
 Τα κοινά προβλήματα της επιβίωσης, της αρρώστιας, του γήρατος, της θνητότητας θα μπορούσαν να μας κάνουν να πλησιάσουμε ο ένας τον άλλον με αισθήματα αμοιβαίας αλληλεγγύης. Όμως, παρεμβαίνει  η εγωκεντρική αντίληψη που πηγάζει από την ατομικότητα η οποία χωρίζει, διαχωρίζει και οριοθετεί.
   Η απόσπαση του ανθρώπου από τις υπάρχουσες συμβατικές αξίες ζωής και από το σύστημα είναι αποτέλεσμα μίας κατάκτησης, όχι απλώς του προσωπικού χρόνου αλλά της εσωτερικής ζωής .
  Και είπε προς αυτούς, Σεις είσθε οι δικαιώνοντες εαυτούς ενώπιον των ανθρώπων. Ο θεός όμως γνωρίζει τας καρδίας σας. Διότι εκείνο το οποίον μεταξύ των ανθρώπων είναι υψηλόν, βδέλυγμα είναι ενώπιον του θεού.
                                                                                                 Κατ.  Λουκά  ις΄ 14-15
  Όλα αυτά τα οποία επιδιώκει ν’ αποκτήσει ή υπερηφανεύεται ότι έχει αποκτήσει (όπως για παράδειγμα πλούτη, πολυτέλειες, φήμη, οικογένεια, γνώσεις…) τον απομόνωσαν στο εγώ του, τον απομάκρυναν από τον άλλον ως συνάνθρωπο και κατά συνέπεια τον οδήγησαν πολύ μακριά από το Θεό ! Αλλά, το ερώτημα είναι τον απομάκρυναν μόνον από τον Θεό ή και από τον ίδιο τον εαυτό του;
     Για να κερδίσει και ν’ απολαύσει ο άνθρωπος ό,τι θεωρείται «υψηλόν» (περιουσία, δόξα κλπ…) πρέπει να ξεχάσει ότι αποτελεί μια  μοναδικότητα,  να παραιτηθεί από την αναζήτηση του Εαυτού, της αλήθειας και του ουσιώδους. Δεν είναι ποτέ δυνατό μ’ αυτόν τον τρόπο να ανελιχθεί καθώς δεν κατεργάζεται την ύπαρξή του ώστε να την προωθήσει στον ευγενή κόσμο της Ψυχής. 
  Η φροντίδα και η συνεχής μέριμνα των στόχων που έχει θέσει να κατακτήσει μέσα από την υλιστική αντίληψη και που πιστεύει ότι θα του προσφέρουν τη χαρά και τη δικαίωση της ατομικότητάς του, τελικά του αποστερούν την ευαισθησία. Η ευαισθησία ως στοιχείο της Ψυχής ενεργοποιεί την εγρήγορση ώστε να λειτουργεί ως δρων Πρόσωπο. Η ευαισθησία όμως αυτή απειλείται να διαγραφεί, να απωλεσθεί στον κόσμο αυτόν, καθώς ο άνθρωπος δεν έμαθε να εκφράζεται και να λειτουργεί μέσα απ’ αυτήν, αλλά το αντίθετο μάλλον θέλοντας να καταξιωθεί κοινωνικά, να πετύχει και να κυριαρχήσει έμαθε πώς να την εξουδετερώνει. 
 Η πραγματική χαρά δεν εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες και υλικά αποκτήματα. Αλλά από την ίδια τη δικαίωση που δίνει η Συνείδηση στον Άνθρωπο που φρόντισε να πράξει δίκαια κι αυτό αφορά τη σχέση του με τον άλλον και τη ζωή γενικότερα. Η επικοινωνία που είναι η απόδειξη της λειτουργικότητας της ζωής είναι η μόνη που μπορεί να βεβαιώσει τον άνθρωπο ότι υπάρχει συνυπάρχοντας.
  Στην πορεία προς την Ενότητα προηγείται η μετάβαση από το εγώ στο εσύ. Τούτο είναι ένα άνοιγμα της συνειδητότητας προς τη σχέση.
Στην εποχή μας είναι πλέον ορατό ότι η υλιστική αντίληψη λειτούργησε διασπαστικά διαστέλλοντας την απόσταση ανάμεσα στον έναν και στον άλλον.
 Τώρα που ο καθένας ενημερώνεται για ότι συμβαίνει στον πλανήτη μας χρεώνεται, καθίσται υπόλογος και δοκιμάζεται ερχόμενος ενώπιον του δράματος, της δυστυχίας ή και της ευτυχίας του άλλου. Απ’ αυτή την άποψη η εποχή μας αποτελεί και μια πρόκληση για ένα άνοιγμα της Συνείδησης.
                                            «Κράτα τα μάτια σου ανοιχτά
η κάθε εικόνα σε χρεώνει»
( επιγραμματικό δίστιχο από την ποιητ. συλλογή
Πέρασμα)


                                                                                                          Αλκμήνη Κογγίδου.

                                                                                             Ποιήτρια – Δοκιμιογράφος.

Παρασκευή 11 Απριλίου 2014

Φιλοσοφώντας μ' αφορμή την ταινία Forest Gump

Φιλοσοφώντας μ’ αφορμή την ταινία
Forest Gump

Η έβδομη τέχνη έχει μια δύναμη τεράστια. Αποτείνεται στην διάνοια και στην ψυχή του ανθρώπου κι έχει τη δυνατότητα να ψυχ-αγωγεί. Όπως επίσης έχει και τη δυνατότητα να διαφθείρει. Χωρίς να υποκαθιστά καμία από τις άλλες τέχνες, τις συνενώνει δια μέσω της τεχνικής του θεάματος. Αναδεικνύεται, έτσι, σε συνισταμένη των τεχνών! Αποτεινόμενη σ’ όλες τις ηλικίες, ταξιδεύει σ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, διαμορφώνοντας τις αντιλήψεις των ανθρώπων, μεταδίδοντας μηνύματα που αφυπνίζουν συνειδήσεις.
  Οι μεγάλοι σταθμοί της 7ης τέχνης, ταινίες διαχρονικές που μας σημάδεψαν και καθόρισαν ακόμη και τον πολιτισμό, πέρασαν μηνύματα στις ψυχές των ανθρώπων, άλλοτε κτίζοντας όνειρα, άλλοτε γκρεμίζοντάς τα, αποκαλύπτοντας σκληρές αλήθειες. Η έβδομη τέχνη ωστόσο φέρει το χρέος μιας αποστολής που δυστυχώς δεν το επιτελεί πάντα.
  Ταινίες που προβάλλουν τη βία, το έγκλημα, τις νοσηρές ψυχώσεις, ταινίες διεστραμμένης φαντασίας εξοικειώνουν με το κακό, υποβάλλουν έναν επικίνδυνο εθισμό στο έγκλημα και στη νοσηρότητα και μάλιστα σε νεαρές υπάρξεις που είναι τόσο ευάλωτες. Επίσης, ταινίες που παίζουν το επικίνδυνο παιχνίδι του τρόμου διαταράσσοντας τον ψυχισμό κλονίζοντας το νευρικό σύστημα του ανθρώπου.
  Για το λόγο ότι η εικόνα ασκεί πάρα πολύ μεγάλη επίδραση στον άνθρωπο, ο οποίος βρίσκεται υποκείμενος στην υλιστική αντίληψη, η ευθύνη, όσων έχουν τη δύναμη και τη δυνατότητα να παράγουν ταινίες, είναι πάρα πολύ μεγάλη.
  Κάθε ταινία ποιότητας αποτελεί και μια ασπίδα προστασίας για τον αποδέκτη της απέναντι στο κακό που προβάλλεται και μας κατακλύζει. Ο άνθρωπος που τρέφεται από υψηλής ποιότητας τέχνη, γίνεται, όχι μόνον αισθητικά εκλεπτυσμένος, αλλά και ένας αυστηρός κριτής, επίσης, καθώς οξύνεται το κριτήριό του στη λεπτομέρεια, στην οποία τον εισάγει η μεγάλη τέχνη, διευρύνοντας την όρασή του στις λεπταίσθητες αποχρώσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η ποιότητα γίνεται αποδεκτή δια μέσω της ευαισθησίας της Ψυχής. Ποιότητα- ευαισθησία-ψυχή είναι μια τριαδική ενότητα.
  Ο τεχνολογικός πολιτισμός μας έριξε μέσα στην ποσότητα, μας έκανε όργανα του καταναλωτισμού, το χρήμα έπαιξε επικίνδυνο παιχνίδι με τις ψυχές των ανθρώπων, αποκοίμισε συνειδήσεις. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος της έβδομης τέχνης ως μέσο αφύπνισης. Ταινίες σταθμοί που λάμπουν στο στερέωμα σαν αστέρια διαδραματίζουν την πορεία του πολιτισμού. Ο λόγος υποδηλώνεται μέσα από την εικόνα στον κινηματογράφο, ο οποίος έχει τη δυνατότητα να κάνει προσιτές την λογοτεχνία και την ποίηση, ακόμη και τη φιλοσοφία στον μέσο άνθρωπο. Τα μηνύματά του έχουν ιδιαίτερη αξία, γιατί βεβαιώνουν πως πέρα απ’ αυτόν τον χαμένο κόσμο που παραδόθηκε στη φθορά και στη διαφθορά, ένας άλλος κόσμος δια μέσω της τέχνης διαφαίνεται και βεβαιώνει πως η ζωή συνεχίζεται διαπεραιώνοντας τις αξίες.
Από φιλοσοφική σκοπιά θα προσεγγίσουμε μία ταινία η οποία αξιώνει μια ιδιαίτερη προσοχή. Ο σκοπός μας δεν είναι ν’ ασκήσουμε κριτική, αλλά να υπογραμμίσουμε τη δύναμη του κινηματογράφου, ο οποίος μπορεί να συμβάλλει στην αναγέννηση του ανθρώπου. Η ταινία Forest Gump αμερικάνικης παραγωγής 1994 είναι γνωστό ότι απέσπασε Οσκαρ καλύτερης ταινίας Α΄ανδρικού ρόλου (ΤΟΜ ΧΑΝΚΣ) σκηνοθεσίας (ΡΟΜΠΕΡΤ ΖΕΡΕΚΙΣ), διασκευασμένου σεναρίου, μοντάζ και οπτικών εφέ.
Προβάλλει έναν τύπο, που αφορά κατά τη γνώμη μας ένα διαφορετικό άνθρωπο, τον άνθρωπο του μέλλοντος,  στο πρόσωπο του ήρωα της ταινίας, του Φόρεστ Γκάμπ. Η μορφή αυτή εκπροσωπήθηκε όσο μπορούσε να γίνει καλύτερα, δίνοντας μ’ έναν σύγχρονο τρόπο την εικόνα του αθώου, του αθώου κατά τη ρήση του ευαγγελίου, «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι». Ο πτωχός τω πνεύματι, όπως υπαινίσσεται ο λόγος του Θεού, στην περίπτωση αυτή, δεν ήταν παρά ένας άνθρωπος αποστασιοποιημένος από κάθε σκοπιμότητα, από κάθε ιδιοτέλεια. Κι είναι, πάλι, αυτός που διατηρεί, μέσα από την κατά κόσμον ηλιθιότητα, την παιδική αγνότητα  και αθωότητα. Θα έλεγε κανείς ότι η «βλακεία», στην περίπτωση αυτή, γίνεται ένας θώρακας αμυντικός για την ίδια τη ψυχή, ώστε η ίδια να μείνει αλώβητη από την καχυποψία, από τη δυσπιστία και από τις επεμβάσεις που ασκούν την αλλοτρίωση.
   Είναι αξιοθαύμαστο ότι ο μεγάλος καλλιτέχνης τολμά να παρουσιάζει έναν τέτοιο τύπο ανθρώπου σε μια χώρα που το κυνήγι του χρήματος και της τεχνολογίας κυριαρχούν σε βάρος των πνευματικών και ηθικών αξιών και ν’ ανασύρει μια μορφή, που έρχεται σ’ αντίθεση με το σύστημα, αναδεικνύοντας τη δύναμη του ήθους και της δυνατότητες της πίστης. Ο Φόρεστ Γκάμπ δεν σκέπτεται απλά, πράττει και πράττει αυτό που του υποδεικνύει ο άλλος, επειδή τον πιστεύει. Η πίστη του προσφέρει δυνατότητες που αγγίζουν τα όρια του θαύματος. Πώς αντιδρά στις αντιξοότητες και στη μοναξιά, πώς αντιδρά στο κακό και στον πόλεμο και μάλιστα σ’ αυτόν του Βιετνάμ;
Βρίσκεται απλά μέσα στον ωραίο παιδικό του κόσμο, όπου εκεί δεν υπάρχει ούτε η κακία, ούτε ο φόβος, ούτε η σκοπιμότητα, ούτε η κτητικότητα. Υπάρχει η αθώα ματιά του αδιάφθορου ανθρώπου που εμπιστεύεται στον άνθρωπο γιατί πιστεύει στον Θεό.
Τρέχει, ο Φόρεστ Γκάμπ, αφήνοντας πίσω του, θάλεγε κανείς, όλον αυτόν τον κόσμο, που χωρίς να το αντιλαμβάνεται ζει μέσα στο παράλογο. Επουλώνει τις πληγές  και τα τραύματα που του προξενούν οι άλλοι, μόνος του. Οι αθλητές, θέλοντας ν’ αποκτήσουν τον τίτλο του πρωταθλητή, ασκούνται σε βαθμό ώστε να ξεπερνούν πάντα τα ρεκόρ. Ο Φόρεστ Γκαμπ, χωρίς να επιδιώκει την διάκριση, φθάνει σε συνεχείς υπερβάσεις, οι οποίες τον καθιστούν ένα φαινόμενο! Αυτή την υπέρβαση των ορίων αποπειράται να μας παρουσιάσει, συμβολικά, ο μεγάλος σκηνοθέτης, εν μέσω της εποχής μας, υπογραμμίζοντας την αξία της μοναδικότητας, της ηθικής τελειότητας, δίνοντας μέσα από έναν ηλίθιο, τον άνθρωπο του μέλλοντος.
Έχει μια εξοικείωση με τη ζωή και τον θάνατο. Η θετική και συμφιλιωτική του στάση αντανακλά ευεργετικά και στους άλλους.
Θα έλεγε κανείς ότι εκπροσωπεί απόλυτα το πρότυπο που παρουσιάζει ο Θεός Λόγος σε πάρα πολλά σημεία. « ἀμήν λέγω ὑμῖν, ἐάν μη στραφῆτε και γένησθε ὡς τα παιδία, οὐ μή εἰσέλθετε εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» (κατ. Ματθ. 18,3)
« …ὁ  ταπεινῶν ἑαυτόν ὑψωθήσετε. » (κατ. Λουκ. 18,14)
 «ἀγαπήσεις τον πλήσιον σου ὡς ἑαυτόν.(κατ. Ματθ. 22,39)
Ενώ θεωρείται ότι, κατά κάποιο τρόπο, υστερεί νοητικά σε σχέση  με τους άλλους, ωστόσο εμφανίζει την εικόνα ενός απόλυτα υγιούς ψυχικά ανθρώπου. Και τούτο φαίνεται σ’ όλες τις σχέσεις.
Με τη μητέρα του έχει μια σχέση ιδανική, ελεύθερη, καθόλου δεσμευτική, η οποία όλο τρυφερότητα, του μεταλαμπαδεύει τις αξίες, όπως ένας δάσκαλος στον μαθητή, έτσι κι αυτός τις αποδέχεται, τις εφαρμόζει και τις βιώνει ασυζητητί.
 Βλέπουμε την ταινία να εκτυλίσσεται καθώς ο ίδιος ο πρωταγωνιστής αφηγείται τη ζωή του σε αγνώστους που κάθονται δίπλα του σ’ ένα παγκάκι. Αυτό είναι δηλωτικό του ανθρώπου που αισθάνεται μέρος του όλου. Αισθάνεται τον κάθε άλλον, όχι ως ξένο, αλλά  ως οικείο.
Ξέρει ν’ αγαπάει και τη γυναίκα, ακόμα, με τρόπο απόλυτο κι αυτή η αγάπη λειτουργεί αδιάλειπτα και στον ακατάλληλο χώρο του τρομερού πολέμου. Καθημερινώς, καταγράφει το κάθετί στα γράμματά του προς την αγαπημένη του, γράφοντάς της μοιράζεται μαζί της κάθε στιγμή του. Η αγαπημένη του υπάρχει μέσα του, σ’ ένα συνεχές παρόν. Σαν φίλος, γίνεται ένα με τον φίλο του, μετά τον θάνατο του οποίου κρατάει την υπόσχεσή του και στηρίζει την οικογένειά του σαν να ήταν δική του.
Επίσης, σαν πατέρας είναι ιδανικός, χωρίς καμία αίσθηση κτητικότητας. Έβλεπε το μικρό παιδάκι σαν μια αυτόνομη προσωπικότητα. Παρατηρεί κανείς πόσο αυτές οι ηθικές αξίες που εκφράζουν τον ελεύθερο άνθρωπο δημιουργούν την ιδανική μορφή σ’ όλες τις σχέσεις της φιλίας, του έρωτα, της πατρότητας κλπ. Έχοντας την εσωτερική πληρότητα δεν αξιώνει τίποτε από κανέναν. Τελικά, όλοι ευεργετούνται από τον Φόρεστ Γκάμπ. Η ειρωνεία τους μετατρέπεται σε θαυμασμό. Ένα τέτοιο παράδειγμα, είναι ό,τι πιο σημαντικό θα μπορούσε να ειπωθεί εν μέσω της εποχής μας, δίνοντας μια απάντηση στο παράλογο, στο αδιέξοδο και στη σύγχυση. Είναι μια στάση ζωής η οποία ξεκινάει από τη αθωότητα και παίρνει τις υπεράνθρωπες διαστάσεις της επιτυχίας, δια μέσω της πίστεως. Θα έλεγε κανείς ότι αποτελεί μια σύγχρονη εφαρμογή του χριστιανικού λόγου: «Μακάριοι οἱ πτωχοί τῶ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν»( κατ. Ματθ.5,3)

                                                                                   Αλκμήνη Κογγίδου

Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Δευτέρα 31 Μαρτίου 2014

Ο διάλογος ανάμεσα στο εγώ και στο εσύ



Ο διάλογος γίνεται η οδός προς την ίδια τη Ψυχή.
Νομίζουν οι άνθρωποι ότι ο διάλογος αφορά τον κόσμο των διανοουμένων. Ενώ, αντίθετα, δεν έχει σχέση καμία με τη διάνοια! Έχει σχέση με την ελευθερία, η οποία έλκει σε μια πορεία αναζήτησης του ορθού. Αυτή προάγει στο μυστήριο της Σχέσης. Τότε που λειτουργεί ανεμπόδιστα η Αγάπη, η Αλήθεια κι αισθάνεται κανείς ότι οδηγείται μέσα από το διάλογο εκεί που δεν το φαντάζεται, γιατί αυτό που αποκαλύπτεται συνεχώς, είναι αυτό που δεν γνωρίζει ακόμα, ούτε για τον ίδιο, ούτε για τον άλλον.
 Προσφέρει μια ευεργεσία καθώς αισθάνεται κανείς αυτήν την ανταλλαγή της ενέργειας της επικοινωνίας που δεν χωρίζει αλλά ενώνει, καθώς αυτοί που μετέρχονται στο διάλογο είναι αποφασισμένοι να φθάσουν στην ουσία.
  Δεν χρειάζεται ο διάλογος τις γνώσεις. Γιατί σ’ αυτόν δεν πάει να μιλήσει κανείς μ’ αυτά που ξέρει, αλλά αποκαλύπτει αυτά που υπήρχαν ως α-λήθη, δηλαδή μνήμη. Ανάμεσα στους δύο δεν υπάρχει ο ισχυρότερος ή ο καλύτερος. Υπάρχει ένας στόχος, στον οποίο κατατείνουν αμφότεροι: η εύρεση της Αλήθειας.
 Ο διάλογος απαλλάσσει τους ανθρώπους από τον υποκειμενισμό, από κάθε  αίσθηση κτητικότητας, τους ελευθερώνει από τις προκαταλήψεις κι ό,τι συσσώρευσε μέσα στη σκέψη  τους το καθεστώς της άγνοιας. Είναι ο διάλογος στην περίπτωση αυτή πορεία προς την ανεύρεση του Εαυτού διαμέσου του άλλου.
ΔΙΑΛΟΓΟΣ
Όταν μιλώ
και πάντα μιλώ
γυρεύω στην άλλη φωνή
τη δική μου σιωπή.
Πώς όμως
όταν κάθε υπαρκτό
ζητάει από μένα να ξαναυπάρξει
κι όταν η άλλη φωνή
γυρεύει μες τη δική μου
να γνωριστεί;
Πόσο πόθησα τη σιωπή μου
μες στον καθρέφτη της ψυχής σου
να δω το πρόσωπό μου
να διασταυρωθώ
για την ίδια αιτία
να σωπάσω για τον ίδιο λόγο
κι απ' τον ίδιο δρόμο
να φθάσω στην ουσία
κι έτσι ως ένοιωσα να νοιώσεις
το παίδεμα
το βαθύ μου άλλο;
Του λόγου το ανείπωτο
φωτιά του μέσα κόσμου είναι
πώς ν' αναλώσω με λέξεις υλικές
το ατέλειωτο;
Του σύμπαντος φυλάει ο λόγος
το μυστικό
και μόνο στη βαθιά σχέση ανοίγεται
εκεί στη βαθιά θάλασσα
της σιωπής
που ο λόγος πάει να λιμνάσει.
(ποιητ. συλλ. Αλκμήνης Κ. ΑΝΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΔΕΑ)
                                                                               Αλκμήνη Κογγίδου

                                                                      Ποιήτρια - δοκιμιογράφος