Τετάρτη 1 Μαρτίου 2017

Θνητότητα και αιωνιότητα

Θνητότητα και αιωνιότητα
Η ζωή και ο θάνατος φαίνεται να συνιστούν δύο, εκ διαμέτρου, αντίθετες πραγματικότητες. Αν όντως, στο βάθος και πέρα από τις φαινομενικές αντιφάσεις, περιέχεται μια υπέρτατη σοφία, έχουμε τη δυνατότητα να το διερευνήσουμε μόνον με τον νου. Διεισδύοντας ο νους στην ουσία και την αλήθεια, έχει την ικανότητα να βρει και σ’ αυτές τις φαινομενικές αντιφάσεις ένα κρυμμένο νόημα, καθώς και να ανακαλύψει τη βαθύτερη σχέση των πραγμάτων.
Μία από τις φράσεις που περιέχονται στο λόγο του Θεού, εμβαθύνει σ’ αυτή τη σχέση και από μόνη της είναι ενδεικτική της υπέρτατης σοφίας, πάνω στην οποία θεμελιώνονται οι φυσικοί και ηθικοί νόμοι. «ἐάν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσών εἰς τὴν γῆν ἀποθάνη αὐτός μόνος μένει ἐάν δὲ ἀποθάνη πολύν καρπόν φέρει» (κατ. Ιωάνν. 12, 24).
Η θνητότητα και η αιωνιότητα είναι σχετικές. Ο Λόγος κατατίθεται ως ο ακρογωνιαίος λίθος για την οικοδόμηση ενός νέου τρόπου αντιλήψεως που δεν αγνοεί τη σχέση του φυσικού με το μεταφυσικό, γι’ αυτό είναι θεμελιώδης ο προσανατολισμός του νου στο Λόγο.
Πού είναι ο θάνατος και πού είναι η ζωή; Η ζωή αποκτά νόημα με τη συνειδητή μετοχή του ανθρώπου στο γίγνεσθαι. Η αφύπνιση της συνειδήσεως επισημαίνεται ως αναγκαία προϋπόθεση ώστε να αντιληφθεί ο άνθρωπος τη σχέση του με τον άλλον και με το όλον.
Με το πνεύμα της Ενότητας δεν υπάρχει θάνατος, υπάρχει η αιώνιος ζωή. Αυτή η γνώση είναι αποτέλεσμα της μυήσεως στην υπερβατική πραγματικότητα. Αιώνες, ο άνθρωπος διήλθε ως αγνοών και αγνοούμενος, οδηγημένος από συνθήκες και συμβάσεις, χωρίς να αντιληφθεί τη σχέση.
Οι μυστικοί κώδικες που δόθηκαν στην ανθρωπότητα, δια μέσου των μεγάλων μυστών, των φιλοσόφων και διδασκάλων, παρέμειναν αναξιοποίητοι από τους πολλούς. Το μέτρο που είναι άριστο, η αυτογνωσία ως προϋπόθεση ελευθερίας και το πνεύμα της Ενότητας παρέμειναν στη μυστική τους απρόσιτη ιερότητα. Έρχεται ο θεός Λόγος να καλέσει τον καθένα στην αφύπνιση της συνειδήσεώς του ώστε να αντιληφθεί τη σχέση του με τον άλλον και το όλον. Αν η ανθρωπότητα δεν αγνοούσε τις διδασκαλίες των μεγάλων μυστών και τους κώδικες ζωής που κατέθεσαν, η εικόνα του κόσμου θα ήταν τελείως διαφορετική, θα λειτουργούσαν όλα σ’ μια άλλη βάση· η εκπαίδευση μ’ έναν άλλο τρόπο σκέπτεσθαι θα οικοδομούσε έναν άλλο τρόπο ζωής. Ωστόσο, αυτό που δεν έγινε από το σύνολο, αλλά από ορισμένους μοναχικούς και αποφασισμένους, φαντάζει εντελώς επαναστατικό μέσα στις υπάρχουσες συνθήκες, αλλά συνιστά τον πνευματικό πολιτισμό..
Η εξέλιξη του καθενός αποτελεί προσωπική υπόθεση και συντελείται με ιδιαίτερο τρόπο. Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό· εάν το πιστέψει ο άνθρωπος, τότε θα προσπαθήσει να βρει τι είναι ο ίδιος, να βρει τη μοναδικότητά του, τα δικά του στοιχεία. Δεν θα πρέπει να αγνοούμε ότι υπάρχει για τον καθένα η υποκειμενική πραγματικότητα…
Αν, για την ανθρωπότητα ο ένας έχει μηδενική αξία, δεν συμβαίνει το ίδιο για τον Δημιουργό. Εάν, ο άνθρωπος συνέρχεται μ’ αυτή την επίγνωση στο παρόν, λαμβάνει θέση ενεργό για τη ζωή τη δική του και γενικότερα τις ζωές των άλλων, καθώς ο ίδιος είναι μέρος του όλου. Έτσι, καταργεί τη χωριστικότητα και εισέρχεται στην ενιαία πραγματικότητα. Το εγώ χάνει την υπόστασή του, δεν υπάρχει «δικό μου» και «δικό σου» και ο θάνατος δεν υπάρχει ως τέλος αλλά ως αρχή μιας άλλης θέσεως μέσα στο σύμπαν. Το να μην απωθεί ο άνθρωπος αυτό το αναπόδραστο γεγονός αλλά να το φέρνει ενώπιόν του και να το αντιμετωπίζει, τον κάνει να ανοίγει τα μάτια του στο παρόν και να αποφασίζει το ακατόρθωτο, μέσα σε μια αέναη προσπάθεια κατά την οποία ο ίδιος επιχειρεί να ζει συνειδητά κάθε στιγμή. Από αυτήν την άποψη η αποδοχή του θανάτου συνιστά τη πλέον θετική κατάφαση ζωής και σημαίνει όχι την απαξίωσή της αλλά την έγερση προς μια πορεία ενώσεως του ανθρώπου με το θεό.
Ερχόμενος στον κόσμο των φαινομένων και των ψευδαισθήσεων, ο άνθρωπος υφίσταται την απάτη των αισθήσεων και στρέφει τη ματιά προς τα έξω. Αυτή, όμως, η ματιά, του αποστερεί τη δυνατότητα να προσεγγίσει την αλήθεια και να γνωρίσει τον εαυτό του. Η εσωτερικότητα είναι εκείνη που τον προετοιμάζει για την έξοδό του από τη φθαρτότητα και από το φαινόμενο και τον οδηγεί στην υπερβατική του φύση, στην αιώνια αξία της ψυχής του. Κι ακόμα, μόνον η εσωτερική όραση, του δίνει τη δυνατότητα να προσεγγίσει τον άλλον. Η αυτοθυσιαστική ζωή των ηρώων, των αγίων και των μαρτύρων στην ουσία είναι μια απόδειξη της ελευθερίας των, που προέρχεται από τη βεβαιότητα πως δεν είναι η ζωή μέσα στα όρια, που οι αισθήσεις και ο συμβατικός τρόπος του σκέπτεσθαι, την έχουν περιορίσει.
Η εσωτερική όραση δεν είναι σχήμα λόγου, είναι κατάκτηση του νου, καθώς απαλλάσσεται από το υποσυνείδητό του και ανοίγει τη στενωπό της ατομικότητάς προς τον άλλον και προς το όλον.
Συνήθως, οι άνθρωποι θέλουν να ξεχάσουν το θάνατο, αυτοί όμως που θέλουν να γνωρίσουν τον εαυτό τους δεν παρακάμπτουν το γεγονός αυτό. Αναζητούν μέσα από τη βίωση του παρόντος το νόημα της ζωής τους και την ηθική τους ευθύνη.
Ο άνθρωπος κατέχεται από το φόβο του θανάτου, ενώπιον του οποίου αισθάνεται μόνος! Αυτό που φοβάται είναι το άγνωστο, όμως ο θεός τον προετοιμάζει, ήδη, απ’ αυτή τη ζωή για τη μετάβαση στην άλλη, δια μέσω της αποσπάσεώς του από το υλικό σώμα.
Αυτό που ονομάζουμε θάνατο είναι αναγκαία προϋπόθεση μεταβλητότητας και το συναντούμε στο σπόρο που θα πρέπει να φυτευτεί μέσα στο χώμα για να φέρει καρπό. Κατ’ ανάλογο τρόπο συμβαίνει και στον άνθρωπο που μεταβαίνει όχι μόνον με το φυσικό του θάνατο σε άλλες διαστάσεις αλλά και καθώς ζει στο φυσικό του σώμα, μεταβαίνει από ένα επίπεδο υπάρξεως σ’ ένα άλλο ανώτερο, κομίζοντας πλούτο πνευματικό. Ο έρωτας συγγενεύει με το θάνατο. Αν ο άνθρωπος δεν πεθάνει ως εγώ δεν θα γεννηθεί ως εμείς. Ορισμένοι εκλαμβάνουν τη θνητότητα ως μια δικαιολογία για την αναζήτηση των απολαύσεων και ηδονών. Η επιδίωξη διατήρησης της νεότητας είναι συναφής με την επιθυμία της μακροζωίας και δεν μπορεί να ερμηνευτεί απλώς ως συνέπεια μιας προσκόλλησης στο ένστικτο. Μία εκδοχή φαινομενικής αποδοχής της θνητότητας αποτελεί η άποψη- θέση: «είμαστε θνητοί γι’ αυτό ας ζήσουμε ό,τι μας ευχαριστεί τώρα, ας απολαύσουμε τα εφήμερα αγαθά, ας πιούμε, ας ταξιδέψουμε, ας καλοπεράσουμε» Η θνητότητα γίνεται η αφορμή για την αναζήτηση του νοήματος της ζωής στην ευδαιμονία των αισθήσεων…
Εφόσον ο άνθρωπος αποκτήσει την αυτογνωσία του ζει με επίγνωση το παρόν. Το παρόν όμως είναι σχετικό με την αιωνιότητα και αντιλαμβάνεται ότι ο χρόνος δεν υπάρχει και η ζωή δεν διακόπτεται, αλλά μεταβαίνει από μία διάσταση σε άλλη ανώτερη.
Εάν, ανακαλύψει ο άνθρωπος τη ψυχή και τη συνείδηση και συνδεθεί με τη μοναδικότητά του, τότε αντιλαμβάνεται την αξία της στιγμής και τη σχέση της με την αιωνιότητα. Βιώνοντας το παρόν που είναι άχρονο, ήδη βρίσκεται στο εδώ και στο επέκεινα. Εφόσον πορεύεται συνειδητά αποκτά μια προσωπική γνώση, γιατί μ’ αυτό τον τρόπο προσεγγίζει τη ζωή και το θάνατο, το φυσικό αυτό γεγονός που είναι μια μεταβολή καταστάσεως την οποίαν χρειάζεται απαραιτήτως. Είναι αδύνατον εάν δεν έχει συνδεθεί με τη ψυχή και τη συνείδησή του που είναι άχρονες, να διατηρήσει την ύπαρξή του ζωντανή όσο βρίσκεται στο χωροχρόνο (Τρίτη διάσταση). Εάν την περιορίσει είναι σαν να την εξαφανίζει καθώς η ύπαρξη είναι διαρκώς σε κίνηση.
 Αυτό για το οποίο δεν ανησυχεί ο άνθρωπος είναι ο υπαρξιακός θάνατος και ποιες είναι οι ενδείξεις του; Παύει πλέον ο ίδιος να ζει με το δικό του προσωπικό τρόπο. Παύει να ενδιαφέρεται, να συγκινείται και να ενθουσιάζεται. Εξαφανίζεται η μοναδικότητά του, επέρχεται η λήθη και σταδιακά επέρχεται ο υπαρξιακός θάνατος.
Η αγάπη επεμβαίνει για να διατηρήσει την αλήθεια, η οποία μεσολαβεί ώστε να μη συμβεί ο υπαρξιακός θάνατος. Η αποχή από την αλήθεια ενέχεται γι’ αυτό.
«Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως εαυτόν». Είναι ένας τρόπος σωτηρίας, ενθυμήσεως της υπάρξεως η οποία λειτουργεί πάντα εν σχέση με τον άλλον. Στις συμβατικές σχέσεις ο άνθρωπος λησμονεί την ύπαρξή του και σταδιακά ζει, ανάλογα με τους συμβατικούς ρόλους που του έχει επισυνάψει ο συμβατικός τρόπος ζωής. Εδώ, λοιπόν, ο λόγος του Θεού επεμβαίνει αφυπνιστικά. «Ο φιλών πατέρα ή μητέρα υπέρ εμέ ουκ εστί μου άξιος..». Η συνειδητή βίωση του παρόντος αποτρέπει από λάθη και παραλείψεις και είναι αυτή που τον φέρνει στην επίγνωση της σχέσεως με τον άλλον και τον όλον τότε λειτουργεί συνειδητά μέσα στη θεία οικονομία.
Η γνώση περί της αθανασίας δίδεται εξ’ αποκαλύψεως και είναι η στιγμή εκείνη, που το έδαφος είναι κατάλληλο για να αφομοιώσει αυτή την θεϊκή αλήθεια. Η εισαγωγή στην αιωνιότητα είναι εισαγωγή στη Βασιλεία του Θεού. Εἰσέλθετε δια τῆς στενῆς πύλης Η είσοδος στη ζωή μέσω στης στενής πύλης συμβολίζει το πέρασμα στην αληθινή ζωή μέσω της εκμηδένισης του εγώ, της ατομικότητας. Κατά τη συνειδητή βίωση του παρόντος αποκαλύπτεται η ιερότητα της ζωής και της υπάρξεως του ανθρώπου όταν αυτός βρίσκεται σε απόλυτη εγρήγορση.
Αν ο άνθρωπος είχε το βίωμα της μέθεξης στο θείο και τη συναίσθηση της θείας παρουσίας στη ζωή του, θα αντιλαμβάνονταν τον αισθητό κόσμο των τριών διαστάσεων ως μια πλάνη..
Η έξαρση του καλλιτέχνη κατά την ώρα της δημιουργίας και η έκστασή του δηλώνουν την υπέρβαση του χώρου και του χρόνου, κι αυτό είναι μια εισαγωγή στην αιωνιότητα. Ωστόσο, ένα μεγαλειώδες έργο ως αποτέλεσμα της επαφής του ανθρώπου με το πνεύμα, είναι διαχρονικό και μένει να το θαυμάζουν οι επόμενες γενιές. Η δόξα αυτών των δημιουργημάτων είναι αθάνατη γιατί μέσω αυτών οι άνθρωποι δοξάζουν τον ίδιο τον Θεό. Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρὼπων ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα και δοξάσωσι τὸν πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.
Ο Έρωτας ανάγει τον άνθρωπο στην υπερβατική του φύση και γίνεται απαρχή επιγνώσεως της Ενότητας (το ερώμενο πρόσωπο οδηγεί στο όλον). Ουσιαστικά, το βίωμα αυτό ενέχει το στοιχείο του απόλυτου. Εάν, ο άνθρωπος όμως κυριαρχηθεί από το ένστικτο της επιβιώσεως, τότε θα εγκατασταθεί στη σκέψη του μια θέση δεσμευτική προς το φυσικό του σώμα, αυτό θα έχει σαν συνέπεια μια νοσηρή εξάρτηση που θα τον αποτρέψει από την πορεία της ελευθερίας.
Η ανάγκη της ενώσεως με το απόλυτο εκφράζεται με τον έρωτα της ψυχής. Η αίσθηση του ανικανοποίητου η οποία είναι επώδυνη βιώνεται από την ερωτευμένη ψυχή ως ένα στάδιο που ομοιάζει με το θάνατο, όπως και η αίσθηση της απόλυτης ταυτίσεως μπορεί να παραβληθεί με την αιωνιότητα. Έτσι, η ζωή και ο θάνατος ανταμώνουν σ’ ένα υπερβατικό επίπεδο.
Στο βαθμό που ο έρωτας επιτυγχάνει την έκσταση και την έξαρση του ανθρώπου στο υπερβατικό ομοιάζει με τον θάνατο που είναι η τελική ένωση με το Θεό, η τελευταία υπέρβαση και είσοδος στην αιωνιότητα.
Αυτές οι δύο καταστάσεις, η θνητότητα και η αιωνιότητα, είναι σχετικές και μπορούν να νοηθούν μέσα από το βίωμα του έρωτα, ο οποίος ανυψώνει τη ψυχή στο επίπεδο του νοός. Έτσι, ο άνθρωπος εισέρχεται πλέον στη συνειδητότητα της Ενότητας.
Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Παρασκευή 9 Δεκεμβρίου 2016

ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΩΡΑΙΟΥ

ΟΙ ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
ΚΑΙ Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΩΡΑΊΟΥ.
Η ιδέα μιας εποχής απαλλαγμένης από την εγκληματικότητα, την τρομοκρατία, την υποκρισία, την κάθε είδους εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άλλoν, φαντάζει εκτός πραγματικότητας. Μπορούμε να ελπίζουμε σ’ ένα μέλλον στο οποίο δεν θα υπάρχει ο αλληλοσπαραγμός, ο ρατσισμός, η βία και δεν θα γίνονται λάθη, αδικίες σε βάρος των άλλων και δεν θα μεσολαβούν κενά, χάσματα και ψεύδη ανάμεσά μας; Αν δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι είμαστε άξιοι γι’ αυτό το μέλλον, τότε φυσικά είναι αδύνατον να ελπίζουμε. Αν, όμως, είναι αδύνατο να σώσουμε την ελπίδα για μια τέτοια προοπτική, τότε είμαστε καταδικασμένοι. 
Ποια στοιχεία μας δίδονται σήμερα για να μπορούμε να οραματισθούμε ένα ευοίωνο μέλλον; Με τις υπάρχουσες συνθήκες κάτι τέτοιο φαντάζει ουτοπία. Είναι γεγονός ότι κορυφώθηκε μια κατάσταση αδιεξόδου. Τίποτα δεν είναι όπως ήταν. Η μυθολογία της ζωής διαλύθηκε. Η αθωότητα έχει απωλεσθεί. Υπό το βάρος των ενοχών δεν μπορεί πλέον ο άνθρωπος να χαίρεται, να παίζει και να ονειρεύεται. Όσο κι αν η ανάγκη για μια αλλαγή, γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική, ο άνθρωπος ως μονάδα δεν αναλαμβάνει ο ίδιος σε προσωπικό επίπεδο να σηκώσει το βάρος της ευθύνης που του αναλογεί. Βρίσκεται μακριά από την επίγνωση της προσωπικής του αλήθειας, παραχώρησε τον εαυτό του σ’ ένα σχήμα ζωής που τον διαγράφει ως πρόσωπο και τον μεταβάλλει σε όργανο του συστήματος. Ποιο σύστημα όμως είναι τόσο καταλυτικό ώστε να τον κάνει να πάψει να αναρωτιέται «ποιος είμαι», «γιατί ζω»; Μήπως ο εχθρός που εξουδετερώνει τη δυνατότητα του ανθρώπου να αναγνωρίζει τα λάθη του δεν βρίσκεται έξω, αλλά μέσα στον ίδιο; 
Αν θέλουμε να ελπίζουμε, θα αναλογισθούμε πόσο τα αδιέξοδα είναι αποφασιστικά! Εδώ εγείρεται η ανάγκη μιας επανάστασης, μέσα από την οποία θα επανακτήσει ο άνθρωπος τη σωστή του θέση απέναντι στον Εαυτό. Εάν αξιοποιήσουμε ένα μέχρι στιγμής αναξιοποίητο κεφάλαιο, τη γνώση του Εαυτού, όλα θ’ αλλάξουν ριζικά. Αν πιστέψει ο καθένας πως μέσα του υπάρχει εν δυνάμει το τέλειο, τότε, τότε μ’ αυτήν την προοπτική αντιστοιχεί ένα άλλο μέλλον, το οποίο θα ξεκινήσει από μια μοναχική πορεία. Ο άνθρωπος καλείται να συνδεθεί με τη ζωή. Η σχέση αυτή είναι το ζητούμενο και ήδη καθυστέρησε, λόγω της απομόνωσης στο εγώ που εγκλωβίζει την ζωτική του ενέργεια και τον οδηγεί στην αυτοκαταστροφή. Τώρα εγείρεται η ανάγκη μιας επανάστασης, η επανάσταση της συνείδησης που θα αξιώνει την αλλαγή εκ των έσω! Θα χρειασθεί έναν επαναπροσδιορισμό της ίδιας του της ύπαρξης, αλλά πώς να γίνει αυτό κι από πού να αρχίσει;
Η ζωή που διαχέεται ως ενέργεια μέσα στο σύμπαν και εκφράζεται ποικιλοτρόπως χρειάζεται για την προσέγγισή της ένα σημείο επαφής, το σημείον επαφής είναι ο Εαυτός. «Γνώρισε τον εαυτό σου και θα γνωρίσεις το σύμπαν και τους θεούς» (Πυθαγόρας). Η συνειδητή επαφή του με τη ζώσα πραγματικότητα υποβάλλει και την ανάλογη ευθύνη κι ακόμα μέσα απ’ αυτή τη συνειδητότητα ανακαλύπτει τη θεία, μέσα στη φυσική τάξη, η οποία με την παραβίαση του μέτρου, διαταράσσεται. Διαμέσω της συνείδησης ανακαλύπτει τη ζωή που λειτουργεί εν σχέση και διαμέσω της ευαισθησίας της ψυχής τη λεπτομέρεια ως συνεκτικό μέρος του όλου. 
Αυτός ο κόσμος απέτυχε, δεν πιστεύουμε όμως ότι ο άνθρωπος απέτυχε. Στηρίζουμε, λοιπόν, την ελπίδα επάνω σ’ αυτό που ο ίδιος δεν γνωρίζει ακόμα από τον εαυτό του και στην ίδια την ανεπάρκειά του, από την επίγνωση της οποίας θα ξεκινήσει την αυτογνωσία του.
Στη νέα εποχή που έρχεται, ένας δρόμος υπάρχει, τον οποίο θα πρέπει ν’ αναζητήσει, είναι ο δρόμος της Καρδιάς, είναι εκεί που, ακόμα, υπάρχει ζωντανή η σπίθα της συνείδησης που τον ειδοποιεί γι’ αυτό που αντιστοιχεί με τον ίδιο.
Ο οραματισμός της νέας εποχής δεν είναι ανυπόστατος, με το σκεπτικό ότι υπάρχει ο νόμος δράσης-αντίδρασης. Όσο αποκτούμε την επίγνωση του κακού που μας περιβάλλει, τόσο αυτή επιδρά θετικά, αφυπνίζοντας την εγρήγορση και ενεργοποιώντας τη θέληση για αλλαγή. Σ’ έναν κόσμο που πιότερο μοιάζει με εφιάλτη, εκτυλίσσεται η πορεία αυτογνωσίας μέσα απ’ αυτόν και από τα εμπόδια που μας θέτει, ξεπηδάει, γεννιέται κι ωριμάζει κάτι καινούργιο. 
Και ποιο θα μπορούσε να είναι το καινούργιο, ώστε να πούμε ότι εκφράζει τη νέα εποχή; Θα είναι οι διαπροσωπικές σχέσεις, σχέσεις ελευθερίας που θα φέρουν την μυθολογία του ωραίου. Με την προϋπόθεση ότι ο άνθρωπος θα περάσει από την άγνοια του εαυτού και του άλλου στη Γνώση. H σχέση αυτή αποσπά από το χρόνο και εισάγει στα ενδότερα ,συνδέοντάς τον με την διαχρονική αξία της υπάρξεώς του, εκεί όπου ανήκουν η ψυχή και η συνείδηση. 
Αλκμήνη Κογγίδου.
Ποιήτρια -Δοκιμιογράφος

Τετάρτη 7 Δεκεμβρίου 2016

Η ΝΕΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΟΦΙΑΣ

Η ΝΕΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΟΦΙΑΣ
«το δε νέα εἶναι τα ὂντα σημαίνει γιγνόμενα ἀεί εἶναι·..»(Κρατύλος 411c,)

 Ο πολιτισμός, αρχής γενομένης από την αρχαία ελληνική σκέψη και το φιλοσοφικό λόγο,  βασίστηκε στην ολιστική φιλοσοφία. Η οικουμενική πνευματική κληρονομιά επιφορτίζει με ένα χρέος το σύγχρονο άνθρωπο και ιδιαίτερα τον Έλληνα, που θα πρέπει να γνωρίζει, ότι η ανάληψη της ευθύνης του,  απέναντι στον πολιτισμό που του παραδόθηκε, είναι συναφής με τη διάσωση της υπάρξεώς του.  Αποκομμένος από τον αληθινό εαυτό του, αποξενωμένος από τον άλλον, ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκεται  απομονωμένος στην ατομικότητά του, υποκείμενος στη γραμμική έννοια του χρόνου μέσα σ’ έναν  κόσμο που τον αγνοεί. 
Φθάνουν τα πράγματα σ’ ένα οριακό σημείο κι αυτό πιστεύουμε ότι συμβαίνει τώρα. Δεν προσφέρει το παγκόσμιο οικονομικοπολιτικό κατεστημένο, που καθοδηγείται από το χρήμα, καμία προϋπόθεση ουσιαστικής κοινωνικότητας. Ο σύγχρονος άνθρωπος ακολούθησε έναν τρόπο σκέπτεσθαι που ήταν αποτέλεσμα ενός λάθους προσανατολισμού, στον οποίον συνέβαλε η υλιστική κοσμοθεωρία. To λάθος αφορά μια αξιολόγηση ζωής η οποία τον απέσπασε από την προοπτική της αυτογνωσίας.
Η αρχαιοελληνική σκέψη επικεντρώνεται στην πραγματική αξία της ζωής και στη ζωή, η οποία δεν διακόπτεται και λειτουργεί αέναα. Η αρχαία ελληνική σκέψη και ο αντίστοιχος πολιτισμός δεν αφήνουν κανένα κενό, προσανατολίζουν σ’ ένα σημείο, το οποίο, όταν το γνωρίσει ο άνθρωπος, του ανοίγει προοπτικές. Η γνώση του εαυτού και η κατάκτηση του μέτρου οδηγούν στην επίγνωση της σχέσεως με το όλον.
 Κανείς δεν θα μπορούσε να προβεί στη γνώση του εαυτού, μέσω  του άλλου, εάν δεν ίσχυε η αρχή της ενότητας των πάντων. Αυτό το σκεπτικό αποτελεί μια αφετηρία για να εισέλθει ο άνθρωπος εντός του και να ανακαλύψει τον κρυμμένο του θησαυρό.
 Η γέννηση έχει προορισμό την επίτευξη άθλων (το δηλώνει η λέξη γενέθλια) με σκοπό την ελευθερία. Εδώ, στην Τρίτη διάσταση, διαγωνίζεται. Οι δυσκολίες και οι αντίξοες συνθήκες αποτελούν ένα  πεδίο δοκιμασίας και άσκησης, απ’ όπου θα διέλθει, με την έξοδό του από το χωροχρόνο σε άλλες διαστάσεις. Φυσικά, ενώ βρίσκεται στο χωροχρόνο, η ύπαρξή του συνδέεται με το σύμπαν, δια μέσω της ψυχής και της συνειδήσεως, γι’ αυτό λέει ο Πυθαγόρας: «Γνώρισε τον εαυτό σου και θα γνωρίσεις το σύμπαν και τους θεούς»!
Ό  άλλος, γίνεται  απαρχή της γνώσεως του εαυτού και τούτο οδηγεί πλέον στο όλον.  Θα ήταν μεγίστη παράλειψη να μην αναφερθούμε στον Λόγο ο οποίος συνεχίζει, ολοκληρώνει και βεβαιώνει τον άνθρωπο για την αξία της υπάρξεως μέσα από το πνεύμα του συνυπάρχειν: «ἀγαπήσεις τον πλησίον σου ὡς σεαυτόν» (κατ. Ματθ.22,38)
Η ψυχή ως χώρος ευαισθησίας δονείται και πάλλεται από την πιο μικρή λεπτομέρεια, εννοεί και κατανοεί τη σημασία της στη σύνθεση της θείας οικονομίας. Κι η συνείδηση  καθιστά τον άνθρωπο υπεύθυνο και τον ειδοποιεί για το γεγονός ότι η ζωή είναι σχέση κι ότι λειτουργεί με νόμους που δεν μπορεί να τους αγνοεί, χωρίς να υποστεί τις ανάλογες συνέπειες. 
Η κρίση, την οποία διερχόμεθα, μπορεί ν’ αποτελέσει μια ευκαιρία επαναπροσδιορισμού της υπάρξεώς μας, μια ευκαιρία να συνειδητοποιήσουμε την ανάγκη του προσανατολισμού προς τις πνευματικές πηγές ή μιας επιστροφής στην εσωτερική πηγή απ’ όπου συνδεόμεθα με τη ζωή.
Η γραμμική έννοια του χρόνου έδωσε μια πολύ απατηλή εντύπωση, ότι η ζωή αρχίζει και τελειώνει  εδώ!
Η αλήθεια κάθε στιγμή μας αποκαλύπτεται, εάν κι εφόσον συνδεθούμε με τη ψυχή και τη συνείδηση, μέσα στο εκάστοτε παρόν!
 Βιώνοντας συνειδητά το παρόν  δίνεται η δυνατότητα μετοχής στην ιερότητα της ζωής, αυτό συμβαίνει ως μια αποκάλυψη. Η γνώση αυτή, στην οποία αναφερόμαστε, είναι, βεβαίως, αποτέλεσμα μυήσεως. Ωστόσο, αν και η γνώση δεν είναι θεωρητική αλλά βιωματική, προτείνουμε έναν προσανατολισμό στην Ελληνική γλώσσα που είναι δυνατόν να μας συνδέσει με κάποιες πηγές που υπάρχουν εντός μας και εδώ η α-λήθη έχει το λόγο.
 Η αποτυχία αυτού του κόσμου διέσπειρε την απογοήτευση, παρόλα αυτά, μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία επιστροφής του ανθρώπου στα ενδότερα, όχι με την έννοια ενός αποκλεισμού στην ατομικότητα, (γεγονός που συμβαίνει τώρα) αλλά με την έννοια της επιγνώσεως της υπάρξεως, η οποία λειτουργεί με το συνυπάρχειν.
 «Σεαυτόν άρχου» είπαν οι αρχαίοι Έλληνες σοφοί. Ήξεραν, πολύ καλά, ότι οι υπερβάσεις, είναι ο μόνος τρόπος διάσωσης της υπάρξεως! Η αυτογνωσία προϋποθέτει έναν διαρκή αγώνα με τον ίδιο τον εαυτό. Ο Μάρκος Αυρήλιος, ρωμαίος αυτοκράτορας, με αρχαιοελληνική παιδεία, στο έργο του «Τα εις Εαυτόν» προτρέπει «ένδον σκάπτε». Όλοι συμφωνούν, όσοι, περί του εαυτού, φιλοσοφικά τυρβάζουν, ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος εύρεσης του κρυμμένου θησαυρού.
Ενώ, η βιολογική ύπαρξη συμβιβάζεται με τη σχετικότητα, η ψυχή και η συνείδηση παραμένουν ασυμβίβαστες για το λόγο ότι κατατείνουν στο απόλυτο. Η ψυχή ερχόμενη στην Τρίτη διάσταση ενσωματώνεται και μετέχει στη σχετικότητα. Η βιολογική ύπαρξη, ενστικτωδώς, αποφεύγει τη δοκιμασία. Ωστόσο, η αρχαία Ελληνική σοφία εκεί  παραπέμπει, στη δοκιμασία. Το ίδιο και ο χριστιανικός λόγος : «εἰσέλθετε δια τῆς στενῆς πύλης…» (κατ. Ματθ. 7,13) Ο λόγος είναι ότι μέσω των υπερβάσεων ο άνθρωπος εισχωρεί στη γνώση του εαυτού. Οι υπερβάσεις συντελούνται μέσω των δοκιμασιών και αποδίδουν τον άνθρωπο στη γνώση των άγνωστων δυνατοτήτων του και στην επίγνωση της πραγματικής υπάρξεώς του που δεν υπόκειται στο χρόνο.
 Όλος ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός, όπως γνωρίζουμε, αποτελεί ένα τεκμήριο διαχρονικών αξιών. Έχοντας, ως γνώμονα, ο καθείς, τους κώδικες, οι οποίοι μας παραδόθηκαν στους Δελφούς (γνώθι σαυτόν, μηδέν άγαν, παν Έν) αντιλαμβάνεται τη ζωή, όχι, μόνον, μέσα στο γραμμικό χρόνο.
Για να μην επέλθει η λήθη προβαίνει, συνειδητά, σε υπερβάσεις ο αφυπνισμένος και όχι μόνον για να μην επέλθει η λήθη, αλλά για να γνωρίσει τις περαιτέρω δυνατότητές του. Βιώνει τη ζωή με τη μετοχή της ψυχής και της συνειδήσεως που είναι  άχρονες, κατά συνέπεια βιώνει το άχρονο παρόν.

Το παρόν είναι διαρκώς εν κινήσει, όπως η ζωή. Ο άνθρωπος, λοιπόν, που βιώνει το παρόν συνειδητά, βιώνει τη ζωή.

Σύμφωνα με τη  γραμμική αντίληψη του χρόνου (γέννηση, βιολογική ανάπτυξη, φθορά και θάνατος) ο άνθρωπος έχει αρχή και τέλος και  αυτό που εννοεί ως ζωή,  ταυτίζεται με το διάστημα ανάμεσα στη γέννηση και στο θάνατο.  Μ’ αυτό το σκεπτικό, νιώθει ανασφάλεια, την οποία για να καλύψει, υποσυνείδητα, καταφεύγει σε  υποκατάστατα των πραγματικών υπαρξιακών του αναγκών.
Η ανασφάλεια τον ωθεί στην απόκτηση  ιδιοκτησίας, καλλιεργεί την κτητικότητα επί προσώπων και πραγμάτων. Επίσης, από  ανασφάλεια ανάγει τη βιολογική νεότητα σε αξία. Έτσι, όμως χάνει την επαφή του με την πραγματική ζωή, το άχρονο παρόν, αναπολώντας άλλοτε το παρελθόν κι άλλοτε ανατρέχοντας στο μέλλον.
Στο διάλογο «Κρατύλος» του Πλάτωνος (περί ονομάτων ορθότητος) βρίσκουμε την νόηση σχετική με την έννοια της νεότητας. H κίνηση της διαρκούς ανανέωσης χαρακτηρίζει τα όντα που είναι νέα. «Εἰ δε βούλει, αὐτό ἡ «νόησις» του νέου ἐστίν ἓσις, το δε νέα εἶναι τα ὂντα σημαίνει γιγνόμενα ἀεί εἶναι·..»(Κρατύλος 411c,)
ἄν δε ἀκόμα θέλης κι αὐτό το ὄνομα, ἡ «νόησις» σημαίνει ὁρμήν (ἓσιν) προς το νέον, ὃταν δε λέγωμεν ὃτι τα ὄντα εἶναι νέα, σημαίνει ὅτι διαρκώς ἀνανεώνονται.

Συνεπώς, για την κατάκτηση της νεότητας, το ζητούμενο είναι η ανανέωση δια μέσου του Νοός. Αντιθέτως, σήμερα, έχει επικρατήσει η λάθος αντίληψη περί της νεότητας η οποία, όπως γνωρίζουμε, περιορίζεται σε μια μικρή χρονική περίοδο της ζωής του ανθρώπου.  Μ’ αυτό όμως το σκεπτικό της γραμμικής αντίληψης του χρόνου απαξιώνεται ο άνθρωπος, όσο περνάει η ηλικία του.
Στην ετυμολογία των ονομάτων των Ελληνικών λέξεων κρύβεται και το πραγματικό νόημα αυτού που η κάθε λέξη σημαίνει. Η  Ελληνική γλώσσα, αναμφίβολα αποτελεί έναν ανεκτίμητο θησαυρό! Από μόνη της είναι ικανή να μας προσεγγίσει στην ουσία και την αλήθεια.  Το νόημα, όμως, πολλών λέξεων έχει αλλοιωθεί με τον καιρό, π.χ. η λέξη «γέρος» έχει απαξιωτική σημασία. Σήμερα, σημαίνει το άτομο, που υπέστη τη φθορά και απέχει από το γίγνεσθαι, που έχει εισέλθει στο περιθώριο.  Η ίδια λέξη, ας μη ξεχνούμε, ότι προέρχεται από τη λέξη «ιερός», καθώς η σοφία, που υποτίθεται ότι αποκτά ο άνθρωπος με το πέρασμα του χρόνου, τον κάνει ιερό.
Εφόσον, η ζωή είναι κίνηση που επιτελείται με τη συγκίνηση, η συγκίνηση παραπέμπει στη Σχέση. Ταυτόχρονα, η συνειδητότητα, κατά την οποία ο άνθρωπος βρίσκεται στο παρόν με τη ψυχή και τη συνείδησή του, λειτουργεί με το πνεύμα του συνυπάρχειν.
Την επίγνωση ότι, η ζωή είναι σχέση, τη λαμβάνει δια μέσω της ψυχής και της συνειδήσεως κι είναι αποτέλεσμα της γνώσεως του Εαυτού.
Οι υπερβάσεις είναι ο μόνος τρόπος διάσωσης της υπάρξεως γιατί αυτές οδηγούν στην ελευθερία,  διασπούν τα όρια, μέσα στα οποία, κινδυνεύει ο άνθρωπος να περιορίσει την ύπαρξή του και να υποστεί τη λήθη.  Οι δυσκολίες και οι δοκιμασίες αποτελούν προϋποθέσεις για άθλους. Γεννιόμαστε για άθλους (γενέθλια) και μόνον η λέξη, αν ενσύψουμε σ’ αυτή, δίνει  το πραγματικό νόημα στη ζωή.
Η αρχαία Ελληνική σκέψη διευρύνει τους ορίζοντες του νου, έρχεται να ανοίξει νέους δρόμους, που αν ο άνθρωπος επιχειρήσει ν’ ακολουθήσει θα φθάσει στη γνώση του Εαυτού και τότε θα λάβει την επίγνωση ότι είναι ον συμπαντικό.
Aλκμήνη Κογγίδου

Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Πέμπτη 19 Μαΐου 2016

ΣΥΜΠΑΝ Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΜΠΑΝ
Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
Στην Τρίτη διάσταση ο άνθρωπος υπόκειται στη λήθη· συνέπεια του γεγονότος ότι, καθώς εισέρχεται στο χωροχρόνο και μετέχει στη φυσική διάσταση, το σώμα δημιουργεί, μέσω του ενστίκτου της επιβιώσεως, έναν αποκλεισμό. Ο αποκλεισμός αυτός, που μοιάζει με φυλακή, αφορά μια περιοριστική αντίληψη στα όρια του ατομικού εγώ, των αισθήσεων και του γραμμικού χρόνου.
Τόσο, η ανάπτυξη του τεχνολογικού πολιτισμού, όσο και η επικράτηση της υλιστικής κοσμοθεωρίας, που έθεσαν στο περιθώριο τις οικουμενικές και διαχρονικές αξίες, συνετέλεσαν στη λήθη της ένθεης υποστάσεως του ανθρώπου. Βεβαίως, η αποτυχία αυτού του πολιτισμού μας δίνει την ευκαιρία να αναθεωρήσουμε, ακόμα μια φορά.
Η ανάμνηση του Απόλυτου προϋποθέτει την αφύπνιση της μνήμης, την Α-λήθη.
Το Απόλυτο δεν υπόκειται στη σχετικότητα του χωροχρόνου στην οποία μετέχει ο άνθρωπος, ωστόσο για τον ίδιο αποτελεί μια ανάμνηση.
Παρά, την πλάνη και τις ψευδαισθήσεις, στον κόσμο της σχετικότητας υπάρχουν και οι δοκιμασίες που οδηγούν, πολλές φορές, σε αδιέξοδα, γεγονός που εγείρει την ανάμνηση του Απόλυτου, του νόστου που δεν καλύπτεται.
Πώς όμως ενώ υπόκειται στη λήθη, συμβαίνει η αφύπνιση;
Μπορεί να συμβεί η αφύπνιση με πολλούς τρόπους, αλλά, πάντοτε, δια μέσω της συγκινήσεως και της δοκιμασίας, αν ο άνθρωπος διατίθεται να μαθητεύσει! Η συγκίνηση προκαλείται μέσω της μεγάλης τέχνης, της μουσικής, του έρωτα, της επαφής με το κάλλος της φύσεως κλπ.
Η συγκίνηση αποδεικνύει το γεγονός της Σχέσεως, δηλαδή, ότι, τα πάντα λειτουργούν εν σχέση και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, από το μικρόκοσμο ως το μακρόκοσμο. Το «παν Εν» είναι ένας από του Δελφικούς κώδικες που δηλώνει την Ενότητα των πάντων και είναι μια ενδεικτική υπόμνηση της σοφίας των αρχαίων Ελλήνων και ιδιαίτερα των μυστών!
Η λέξη σύμπαν είναι σύνθετη ( συν +παν) Η συγκίνηση μπορεί να προκληθεί με πολλούς τρόπους με σκοπό να οδηγήσει τον άνθρωπο στη συνειδητότητα της Ενότητας, (γιατί η Ενότητα είναι μια πραγματικότητα που ήδη υπάρχει και μέσα στη σχετικότητα του χωροχρόνου, αλλά η συνειδητότητα αυτής είναι το ζητούμενο).
Η επίγνωση της Ενότητας είναι ένα αποτέλεσμα της γνώσεως του Εαυτού. Το «γνώθι σ’αυτόν» και το «μηδέν άγαν» συνιστούν συμπαντικούς κώδικες και εκφράζουν, ο καθείς, μαθηματικά και φιλοσοφικά, την ηθική μετοχή του ανθρώπου στο όλον.
Η συγκίνηση, μέσω της ευαισθησίας της ψυχής, παραπέμπει στη Σχέση και η Σχέση προσφέρει τη συνειδητότητα της Ενότητας.
Η ψυχή ως ευαισθησία και η συνείδηση ως επόπτης, δεν αγνοούν τη λεπτομέρεια, η οποία αποτελεί συνεκτικό μέρος του σύμπαντος. Δια αυτής, η ψυχή συλλαμβάνει τις λεπταίσθητες συνιστώσες ,οι οποίες αποτελούν μέρος του όλου.
Το Απόλυτο είναι υπερβατικό κι απρόσιτο, ωστόσο η αλήθεια (α-λήθη ) δεν παραμένει απρόσιτη. Δια μέσω της αλήθειας, δηλαδή της μνήμης, επιστρέφει σε μια γνώση την οποία κατείχε. Αλλά, αυτό δεν αρκεί, χρειάζεται να βιώνει τη ζωή στο χωροχρόνο, εναρμονισμένος με αυτήν την γνώση.
Το μέτρο είναι μια μαθητεία στην οικονομία του σύμπαντος. Ο προσαναταλισμός στην θεία αρμονία δίνεται μέσα από τους τρεις κώδικες : «το γνώθι σαυτόν», «μέτρον άριστον», «μηδέν άγαν» και το «παν εν».
Καθώς το «γνώθι σαυτόν» λειτουργεί αναφορικά προς τον άλλον, ο προσανατολισμός της αυτογνωσίας είναι προσανατολισμός ζωής και οδός που άγει στη Σχέση. Το μέτρο που είναι άριστο, χρειάζεται ανά πάσα στιγμή. Χωρίς την επίγνωση του μέτρου δεν μπορεί να υπάρξει συντονισμός με τη θεία αρμονία και κάθε παραβίαση του μέτρου έχει συνέπειες.
Η αρχή της Ενότητας των πάντων ( «το παν εν») ερμηνεύει πως ο άνθρωπος φθάνει στη γνώση του εαυτού μέσω της γνώσεως του άλλου. Γνωρίζουμε αυτό που είμαστε πραγματικά (τον εαυτό) μέσω της σχέσεως. Γνωρίζοντας τον άλλον, γνωρίζουμε τον εαυτό μας. Αν, όμως, δεν υπήρχε η αρχή της Ενότητας, τότε το παραπάνω, δεν θα ίσχυε, ισχύει, ακριβώς, για το λόγο ότι τα πάντα είναι Εν!
Παρά, τη δυνατότητά του, να οδηγηθεί ο άνθρωπος στη συνειδητότητα της Ενότητας, εξακολουθεί να αισθάνεται το ανικανοποίητο. Υπάρχει ένα κενό ως προς το Απόλυτο. Το ανικανοποίητο, που αφήνει στον άνθρωπο η σχετικότητα, ενεργοποιεί τον νόστο.
Ο ίδιος ως φορέας της ψυχής και της συνειδήσεως, έχοντας τη δυνατότητα να συναισθανθεί, να συγκινηθεί κομίζει την ανάλογη ευθύνη. Αυτή η ευθύνη του υπαγορεύει έναν ηθικό βίο, ο οποίος είναι έκφανση της επιγνώσεως της αλήθειας. Η συνείδηση ειδοποιεί για την πραγματικότητα που αφορά τη Σχέση. Έτσι, ως μέρος του όλου, αποκτά και την επίγνωση της Ενότητας και τον τρόπο ως προς τον οποίο θα διαχειριστεί τις δημιουργικές του δυνατότητες (τάλαντα).
Ο Λόγος προσφέρει τον προσανατολισμό προς το Απόλυτο (τον Πατέρα). «Εγώ είμαι η οδός η αλήθεια και η ζωή· κανείς δεν πάει κοντά στον Πατέρα εκτός αν περάσει από μένα».(Ιωνν.14,6) Προσεγγίζει και την ευαισθησία της ψυχής, ενώ, παράλληλα, ενεργοποιεί τη συνείδηση. Η Αλήθεια προσωποποιείται στον Θεάνθρωπο και δια Αυτού γίνεται η μύηση στο Απόλυτο. Ο Θεός Λόγος γίνεται εκφραστής του Απόλυτου που αποτελεί την κατάληξη, η οποία αναφέρεται ως θεία τελειότητα, η συν Θεώ μετοχή του ανθρώπου στο Όλον.
Ο λόγος Του :«Να γίνετε, λοιπόν, κι εσείς τέλειοι όπως τέλειος είναι και ο Πατέρας σας ο ουράνιος»» (Ματθ. 5,48) δεν μπορεί να πραγματωθεί χωρίς ενθουσιασμό!
Ο ενθουσιασμός είναι μια απόδειξη της ένθεης φύσεως που φέρει ο άνθρωπος και ενεργοποιεί τις άγνωστες δυνατότητες, οι οποίες του προσφέρουν και την περαιτερω αυτογνωσία.
Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

ΠΑΣΧΑ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΗ ΖΩΗ



ΠΑΣΧΑ
ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΗ ΖΩΗ
Το αληθές του βίου δεν υπακούει σε συμβατικούς κανόνες και δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό μέσω των αισθήσεων και του πνεύματος που επικρατεί στον κόσμο. Γι’ αυτό το λόγο ο Χριστός αποτέλεσε και αποτελεί σημείον αμφιλεγόμενον, εξάλλου το είπε πως θα διχαστούν εξαιτίας Του καθώς όλοι δεν θα Τον αποδεχθούν (βλέπε κατ. Ματθαίον 10, 34-36). Είναι φυσικό επακόλουθο αυτό να συμβεί, γιατί δεν είναι εύκολος ο προσανατολισμός στο Απόλυτο. Ακόμα και οι Χριστιανοί δεν συνέστησαν μια κοινωνία αγάπης κι ένα πρότυπο αληθούς βίου, αν εξαιρέσουμε την πρωτοχριστιανική κοινωνία αρχικά και μετέπειτα τις περιπτώσεις σύστασης μοναστικών κοινοβίων και μεμονωμένων αναχωρητών, ησυχαστών, όσιων, αγίων κα. Ο άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας, ένας από τους τελευταίους μυστικούς του Βυζαντίου, έλεγε ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να φύγει από τον κόσμο για να βρει τον Θεό, αφού ο Θεός είναι πανταχού παρόν. Η προσπάθεια της εφαρμογής του λόγου του Θεού και της πραγμάτωσης στην καθημερινή ζωή μπορεί να γίνει όπου κι αν βρίσκεται ο άνθρωπος και ο σκοπός πάντως της διδασκαλίας δεν είναι η μόνωση του ανθρώπου αλλά η κοινωνία σχέσεως με τον άλλον, γι αυτό και προτείνει την εντολή «αγαπήσεις τον πλησίον σου ως εαυτόν».
Η απιστία και η δυσπιστία, ακόμη, και η υποκρισία, είναι αποτελέσματα της σχετικότητας στην οποία ο άνθρωπος βρίσκεται υποκείμενος. Δια μέσω του ενστίκτου της επιβιώσεως, δεν είναι δυνατόν, ποτέ, να εξαρθεί από τα φαινόμενα και από τον αισθητό κόσμο, στον υπεραισθητό! Υποκείμενος στο ένστικτο της επιβιώσεως και στις βιολογικές και βιοτικές ανάγκες, περιορισμένος στις αισθήσεις, καλλιεργεί μια αντίληψη ζωής, η οποία του δημιουργεί έναν κλοιό. Αυτός ο κλοιός, που γίνεται και αποκλεισμός, μέσα από το σώμα, αντιτίθεται στην πορεία της αυτογνωσίας του και στην μη αισθητή, αλλά υπαρκτή πραγματικότητα, την πραγματικότητα της σχέσεως, αυτήν που μόνον ο Λόγος αποκαλύπτει. Στην εποχή μας, βέβαια, για την πραγματικότητα της σχέσεως και τους νόμους (αλληλεπίδραση) που τη διέπουν, μας πληροφορεί η επιστήμη. Αλλά μέσω του Λόγου γίνεται βιωματικά η προσέγγιση στους νόμους της ζωής καθώς, παράλληλα, προωθείται η αυτογνωσία. Μέσω της αυτογνωσίας προσφέρεται ο άνθρωπος στη σχέση ως δέκτης και πομπός και ως συνειδητή μονάδα ευθύνης, μετέχει στο όλον.
Αντιθέτως, όσο παραμένει σ’ αυτήν την δεσμευτική απομόνωση, τόσο περισσότερο δεν αντιλαμβάνεται τη ζωή που λειτουργεί εν σχέση με τον άλλον και το όλον κι αυτό επιδεινώνεται από την απουσία επιγνώσεως. που δημιουργεί τις προϋποθέσεις των ενοχών.
Η σωτηριακή παρέμβαση του Λόγου στην ανθρωπότητα, η εκφρασμένη μέσα από το Θείο Σχέδιο, περιλαμβάνει την ενσάρκωση του άχρονου και άναρχου Θεού Λόγου, τη Γέννηση, τη Βάπτιση, τη Μεταμόρφωση, τη Σταύρωση, την Ανάσταση και την Ανάληψή Του. Κι όλα αυτά και καθένα απ’ αυτά είναι μεγάλα Μυστήρια που συνιστούν και μυητικά στάδια της ανθρώπινης συνειδήσεως και ψυχής.
Ο ίδιος ο άνθρωπος φτάνει σε μια ακραία στιγμή της διάσπασης των ορίων του μέσω της μυήσεως στο Λόγο. Αυτό, φυσικά, προϋποθέτει πορεία αυτογνωσίας και στάδια αυτοσυντριβής. Μέσω των δοκιμασιών, που διασπούν τα όριά του και της μαθητείας του, προσεγγίζει, εσωτερικά, τον Χριστό. Αυτή όμως η προσέγγιση δεν μπορεί να γίνει από τον άνθρωπο, εάν δεν του έχει δοθεί η δύναμη άνωθεν, από τον Πατέρα.
Τη διάσπαση των ορίων μπορούμε να την ερμηνεύσουμε κι αλλιώς ως αυτοταπείνωση ( μηδέν).
Το μηδέν είναι σχετικό με το Άπειρο!
Η εκμηδένιση του ανθρώπου δεν έχει νόημα, χωρίς τη διεύρυνση των ορίων της αντιλήψεώς του. Γι’ αυτό η εκμηδένιση και η αυτοταπείνωση θα πρέπει να ειδωθούν ως μέσον επιγνώσεως της αλήθειας του Εαυτού και αποκάλυψεως του εσωτερικού κόσμου της ψυχής. Η έξαρση από τη σχετικότητα συμβαίνει ως μια θεία Ένωση θα λέγαμε, όπου το ένα σημείο με το άλλο συναντώνται (το μηδέν και το Άπειρο)!.
Η απόλυτη αυτοταπείνωση λαμβάνει χώρα κατά το μέγα Μυστήριο της Σταυρώσεως του Θεού Λόγου! Η Σταύρωση έγινε για ολόκληρη την ανθρωπότητα αλλά και για τον καθένα ξεχωριστά. Ο άπειρος, άναρχος και άχρονος Λόγος, ο έχων εξουσία όλων των φυσικών και υπερφυσικών, αποποιείται κάθε εξουσίας και παραδίδεται, εκουσίως, στον Σταυρικό θάνατο, που είναι η έσχατη ταπείνωση!
Είναι χαρακτηριστικό αυτό που λέει στο κατά Ιωάννη ευαγγέλιο, ότι θα επιστρέψει εις τον Πατέρα με τον οποίον είναι Έν, από προ καταβολής κόσμου.
Το θαυμάσιο αυτό σχέδιο της σωτηρίας του ανθρώπου, εκφράζεται στο πρόσωπο Του, αλλά ας υπενθυμίσουμε με τα ίδια του τα λόγια, πόσο απόλυτα συνειδητά προβαίνει στην εκπλήρωση αυτού του Σχεδίου : «δια τοῦτο ὁ πατήρ με ἀγαπᾷ ὅτι ἐγώ τίθημι την ψυχήν μου, ἵνα πάλιν λάβω αὐτήν. Οὐδείς αἴρει αὐτήν ἀπ’ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἐγὼ τήθιμι αὐτήν ἀπ’ἐμαυτοῦ· εξούσιαν ἔχω θεῖναι αὐτήν, και ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν· ταύτην τὴν ἐντολήν ἔλαβον παρά τοῦ πατρός μου». (κατ. Ιωάνν. 10, 17-18 )
Στους μαθητές Του απευθυνόμενος, αναφέρουμε αποσπασματικά : Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν ἵνα ἡ χαρά ἡ ἐμῇ ἐν ὑμῖν μείνη καὶ ἡ χαρά ὑμῶν πληρωθῇ αὕτην ἐστίν ἡ ἐντολή ἡ ἐμή, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς. μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδείς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχήν αὐτοῦ θῇ ὑπέρ τῶν φίλων αὐτοῦ. ὑμεῖς φίλοι μού ἐστε, ἐάν ποιῆτε ὅσα ἐγώ ἐντέλλομαι ὑμῖν. οὐκέτι ὑμᾶς λέγω δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τι ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα ἅ ἤκουσα παρά τοῦ πατρός μου ἐγνώρισα ὑμῖν..» (κατ. Ιωανν. Κεφ. 15, στιχ. 13-17)
Όταν ο ίδιος ο Θεός Λόγος προβαίνει σ’ αυτήν την αυτοθυσία, ο σκοπός είναι να δείξει το δρόμο στον άνθρωπο και δεν του προτείνει το Γολγοθά, χωρίς ο ίδιος να Τον υποστεί.
Συνήθως, δεν θέλει να εξαρθεί ο άνθρωπος απ’ αυτό που γνωρίζει, έχει, κατέχει κλπ.. Ως, επι τω πλείστον, συνδέεται με το σώμα του (κατά τον Πλάτωνα το σώμα έχει διττή σημασία, σήμα ή τάφος), αλλά αυτό μπορεί να γίνει η φυλακή του, αυτός είναι, λοιπόν, ο λόγος που μεσολαβεί η σταύρωση για να καταργηθεί αυτό το όριο και οι συναφείς εξαρτήσεις. Επιχειρεί ο άνθρωπος που επιθυμεί την αυτογνωσία του, την αποδέσμευση από τη σχετικότητα και απ’ όλες τις εξαρτήσεις οι οποίες δεν έχουν σχέση με την Αγάπη που είναι δυνατότητα εκ του περισσεύματος της καρδιάς αλλά και υπέρτατη Γνώση. Το μηδέν στο οποίο θα φθάσει δεν σημαίνει απώλεια αλλά διάσπαση των περιοριστικών ορίων και εύρεση των δικών του δεδομένων που φέρει ως μοναδικότητα εν δυνάμει.
Όταν λέει ¨γίνεσθε ως τα παιδία ότι αυτών εστί η Βασιλεία των Ουρανών» αυτό συνιστά μια θεολογική και φιλική πρόταση. Το παιδί διατηρεί τη μνήμη. Επιστρέφει στο «Είναι». Το παιδί που αποζητά το φίλο του για να παίξει το παιχνίδι της ζωής, γνωρίζει ότι υπάρχει συνυπάρχοντας. Το παιχνίδι αυτό όμως είναι άσχετο με το πνεύμα του κόσμου, ελεύθερο από ενοχές, γυμνό από ψεύτικα στολίδια και υποκριτικά φορτώματα και τίτλους ( τους οποίους τόσο μοχθεί κανείς να αποκτήσει, προκειμένου να καταξιωθεί εν τω κόσμω), ενθουσιάζεται καθώς εκφράζει το θεό που έχει μέσα του, συγκινείται και βιώνει το παρόν, το άχρονο παρόν, αμέριμνο για το μέλλον (με την έννοια του γραμμικού χρόνου), γιατί εμπιστεύεται τον Ουράνιο Πατέρα του.
Το παιδί αυτό, που αναφέρουμε έχει μυηθεί μέσω του Λόγου σε μια άλλη αντίληψη ζωής. Εντός κάθε ανθρώπου, θα λέγαμε, υπάρχει το παιδί αυτό, εάν ανακαλύψει τη σχέση με το Λόγο. Τότε, το Πάσχα θα γίνει το πέρασμα στον αληθή βίο, που οδηγεί στην αδιάλειπτη ζωή, με την προϋπόθεση ότι η ύπαρξη διατίθεται στην Αλήθεια.
Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

H TEXNH ΩΣ ΑΝΑΜΝΗΣΗ



Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΑΝΑΜΝΗΣΗ
Η Τέχνη που δεν περιορίζεται στα όρια του χωροχρόνου, συγκινεί πολλούς ανθρώπους ανεξαρτήτου ηλικίας, φύλου, εθνικότητας αλλά και προσωπικά τον καθένα· «… η Τέχνη δεν είναι για τους πολλούς…ούτε για τους λίγους, είναι, πάντα, για τον καθένα χωριστά», όπως διατύπωσε ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ στον Άμλετ.
Καθώς, ο άνθρωπος, υπό την επίδραση των αισθήσεων, μετέχει στην πλάνη, είναι σαν να βαδίζει ως αγνοών και αγνοούμενος σε άγονο τοπίο, ακόμα κι αν η εργασία του ή το επάγγελμά του, τον φέρει σε επαφή με πολλούς ανθρώπους. Ιδιαίτερα, ο σύγχρονος άνθρωπος που υφίσταται εντατικούς ρυθμούς ζωής, στις αφιλόξενες μεγαλουπόλεις απομακρύνεται από ερεθίσματα, τόσο φυσικά, όσο και μεταφυσικά, που σκοπό έχουν να τον συνδέσουν με την ιερότητα της ζωής.
Eερεθίσματα ικανά να προκαλέσουν την έξαρση από μια ζωή μηχανοποιημένη, προσφέρει η Τέχνη που σκοπεύει στην ενθύμηση της ένθεης υποστάσεως. Η λήθη και ο λήθαργος μπορεί να ανατραπούν, κάποια στιγμή, μέσω της αφυπνιστικής επιδράσεως του θεάτρου, της ποιήσεως, της πεζογραφίας και άλλων μορφών Τέχνης, οι οποίες αποσκοπούν στην ενθύμηση της τελειότητας και της αφθαρσίας που αποτελούν ιδιώματα του απόλυτου. Γι’ αυτό, άλλωστε, εμπνέουν δέος τα ανεπανάληπτα αριστουργήματα της γλυπτικής τέχνης της Κλασσικής Ελλάδας, όπως ο Ηνίοχος, η Αφροδίτη της Μύλου, η Νίκη της Σαμοθράκης και τόσα άλλα...
Για τον καλλιτέχνη –δημιουργό, η συγκίνηση προκαλεί το ερέθισμα που κινεί το νήμα της έμπνευσης. Όσο πιο υψηλό είναι το επίπεδο συνειδητότητας του καλλιτέχνη, τόσο πιο μεγάλο είναι σε αξία το έργο που παράγει και η ικανότητά του να συγκινήσει βαθιά ή να προκαλέσει μια ανατροπή στις αντιλήψεις των ανθρώπων της εποχής του. Μια ιδιότητα των έργων τέχνης, με διαχρονική αξία, είναι ότι συνδέουν τον άνθρωπο με την αγνοημένη του ύπαρξη και, παράλληλα, ανατρέπουν συμβατικότητες που στηρίζουν την υποκρισία. Τα έργα αυτά προσφέρουν τη δυνατότητα, στον άνθρωπο κάθε εποχής, να συνδεθεί με το εσώτερο Είναι του, να δει με άλλα μάτια τη ζωή, το σύμπαν. Τα έργα των μεγάλων δημιουργών υπηρετούν πανανθρώπινες αλήθειες, που δεν υπόκεινται στο χρόνο και έχουν τη δύναμη, που κυοφορεί η αλήθεια, τη δύναμη τόσο της αφυπνίσεως, όσο και της συγκινήσεως!
Η επαφή με έργα μεγάλης πνοής, είτε αυτά αφορούν την ποίηση, είτε τη μουσική, γίνεται ως μια αποκάλυψη ενός κόσμου εσωτερικής ομορφιάς και υπερβατικής φύσεως. Ασκεί παιδεία ψυχής η οποία κρατάει ενεργό την ύπαρξη. Δεν επηρεάζει τον άνθρωπο φορτικά, προσφέροντάς του πληροφορίες αλλά αποκαλύπτει στον ίδιο, τη σχέση του με την υπερβατική του φύση, η οποία του αποδεικνύει ότι είναι μέρος του σύμπαντος, οπότε τον αποδεσμεύει από το χώρο και το χρόνο.
Όταν ο καλλιτέχνης- δημιουργός, λαμβάνει τη γνώση εξ’ αποκαλύψεως, ανάγει τη τέχνη του στο απόλυτο, κατατείνοντας σ’ αυτό. Εδώ συμβαίνει ένα μυστήριο, γιατί ο καλλιτέχνης για να φθάσει να υπερβεί τα όριά του, εκμηδενίζεται και χρησιμοποιεί τον εαυτό του και τη ζωή του ως μέσον.
Οι μεγάλοι καλλιτέχνες δοκιμάστηκαν, με τρόπο επικίνδυνο, σε σημείο να κλονιστούν και να χάσουν τον ενθουσιασμό τους για τη δημιουργία. Απέδειξαν όμως ότι δεν έχει όρια η αντοχή του ανθρώπου, πάλεψαν με τον εαυτό τους. Τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά μέσα στην ιστορία της τέχνης.
Το θέμα που αναφέρουμε εδώ, τώρα, έχει σκοπό να υπογραμμίσει, εκ νέου, την αξία και τη σημασία της τέχνης, την οποία τόσο χρειάζεται ο σύγχρονος άνθρωπος. Κι είναι δίκαιο, μέσα στην άχαρη καθημερινότητά του, να της δώσει την θέση που της αξίζει και αρμόζει σ’ αυτήν την Τέχνη. Είναι τροφή που αναζωογονεί τη ψυχή και του δίνει την ελευθερία της απεξάρτησης από τα συμβατικά όρια και από την περιοριστική αντίληψη των αισθήσεων.
Η εκτίμηση της αξίας των έργων τέχνης, είναι πιο αντικειμενική και ολοκληρωμένη, όταν γνωρίζουμε και το τίμημα που καταβλήθηκε από κάθε δημιουργό. Μελετώντας τις βιογραφίες των μεγάλων δημιουργών, ο άνθρωπος αποκτά μια οικειότητα με τα έργα τους και τους ίδιους και μια συναισθηματική σχέση η όποια ψυχαγωγεί και συμβάλλει στην προσωπική παιδεία. Έτσι, η επανάληψη των ρυθμών της καθημερινότητας, διακόπτεται μ’ ένα ευχάριστο διάλειμμα που προσφέρει τον ενθουσιασμό.
Μέσω της συγκινήσεως συντελείται η έξαρση από το χρόνο και από το αίσθημα της μοναξιάς μέσα στον κόσμο. Διακόπτεται η ασύνειδη ροή ζωής. Παράλληλα, δίνεται στον ίδιο η ευκαιρία να βιώσει την αγνοημένη του ύπαρξη, η οποία δεν βρίσκει έδαφος μέσα στις συμβατικές σχέσεις.
Κάθε μορφή Τέχνης έχει την ιδιαίτερη συμβολή της στην παιδεία και είναι αδύνατον κάνοντας μια μικρή αναφορά να αναφερθούμε σε κάθε μία ξεχωριστά, απλώς ο καθένας θα πρέπει να βρει τον δικό του προσωπικό τρόπο προσέγγισης.
Η συγκίνηση προκαλεί την ανάμνηση του θείου στοιχείου που υπάρχει αγνοημένο και περιφρονημένο από το καθεστώς των συνθηκών ζωής.
Ο σκοπός και η αποστολή της Τέχνης ως κατάθεση ψυχής είναι η ενθύμηση του θείου, του υπερβατικού, αλλά, μόνον ως καρπός του Πνεύματος έχει διαχρονική αξία.
Είναι πολύ σημαντικό, έτσι καθώς επέρχεται η λήθη μέσα από έναν μαζικό τρόπο σκέπτεσθαι που καταργεί τον άνθρωπο ως μονάδα και μοναδικότητα, να καταφύγει κανείς στην παιδεία της Τέχνης που προσφέρει την ευκαιρία να αποσπασθεί για να γνωρίσει τον εαυτό του και να πλησιάσει το Είναι του, την ύπαρξή του.
Ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται μέσα από τον ενθουσιασμό και τη συγκίνηση το όλον και τη θεία αρμονία. Αυτή είναι η ευεργεσία της Τέχνης και τα παραδείγματα είναι άπειρα. Το πιο ουσιαστικό όμως που προσφέρει η Τέχνη στον άνθρωπο είναι ότι του δίνει την ευκαιρία να βιώσει το άχρονο διηνεκές.
Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος
Εικόνα:ελαιογραφία σε μουσαμά "Οι νύμφες της κρήνης των αθώων βρεφών" Δια χειρός Sioti Chris

Παρασκευή 22 Απριλίου 2016

Ο ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ (ο Κανένας)

Ο ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ
(«Ο Κανένας»)
Η Ομήρου Οδύσσεια σηματοδοτεί την ανθρώπινη μετάβαση από το γήινο πεδίο στο υπερβατικό. Οι άθλοι του Οδυσσέα, για τους οποίους μας ειδοποιεί ο μέγιστος των ποιητών, αποτελούν πορεία αυτογνωσίας και προϋπόθεση ώστε να διασωθεί η ανάμνηση και να μην αποπροσανατολιστεί ο άνθρωπος από τον ένθεο προορισμό του.
Ο Όμηρος λειτουργεί ως μύστης, περιγράφοντας, με θαυμαστή λεπτομέρεια την περιπέτεια, ουσιαστικά, της επιστροφής της ψυχής στον πραγματικό της προορισμό, μέσω των άθλων που επιτελεί σ’ όλο το διάβα της πορείας της. Και, ιδιαιτέρως, θαυμαστό είναι το γεγονός, ότι ο Όμηρος είχε τη διόραση ώστε να «βλέπει» τα ορατά και τα αόρατα και να διαθέτει τη γνώση των φυσικών και υπερφυσικών φαινομένων!
Αδυνατούμε να εκτιμήσουμε το θαύμα του Ομηρικού λόγου στην πληρότητά του, μέσω του οποίου γίνεται μια διαχρονική πρόταση, ιδιαίτερα στον Έλληνα ώστε να εντρυφήσει στο νόημα της ζωής και κυρίως να αντιμετωπίσει τη ζωή ως σύγχρονος Οδυσσέας. Κατά την πορεία της αυτογνωσίας έρχεται αντιμέτωπος με τον κατώτερο εαυτό του, τον υποτάσσει και κυριαρχεί σ’ αυτόν, με τη βοήθεια της θεάς της Σοφίας (Αθηνά) . Άλλωστε, η κατάκτηση γνώσεων, σχετικών μ’ αυτό που είναι ο ίδιος και ακόμα δεν το γνωρίζει, φυσικά, προϋποθέτει άθλους, καθώς, μέσω της σχετικότητας, μετέρχεται αντιθετικών δυνάμεων, που εντός του κυοφορεί.
Δεν είναι ένα επίτευγμα ακατόρθωτο για τον άνθρωπο· χωρίς όμως την σωστή αξιολόγηση της ζωής, η οποία δεν διακόπτεται αλλά συνεχίζεται από τη μια διάσταση στην άλλη, θα ήταν αδύνατο.
Ο Οδυσσέας συμβολίζει την ανθρώπινη ψυχή, ενώ το σπήλαιο αποτελεί ένα σύμβολο του συλλογικού ασυνειδήτου μέσα στο οποίο η ψυχή χάνει την ταυτότητά της και γίνεται ο Κανένας, όνομα με το οποίο ο Οδυσσέας συστήνεται στον Κύκλωπα.
“Κύκλωπα, τ' ὄνομά μου θές ; Ἐγὼ σ' τὸ φανερώνω•
κι ἐσὺ τὸ δῶρο ποὺ ἔταξες νὰ μὲ φιλέψης τώρα.
Κανένας ὄνομα ἔχω ἐγώ• Κανένα μὲ φωνάζουν κι ἡ μάνα μου κι ὁ κύρης μου, κι οἱ ἄλλοι μου οἱ συντρόφοι.”
Ομήρου Οδύσσεια [ραψωδία ι στίχ.364-367 (έμμετρη μετάφρ. Αργύρη Εφταλιώτη) ]
Ο Οδυσσέας αυτοχαρακτηρίζεται « ο Κανένας», γεγονός που σημαίνει ότι έχει την επίγνωση του κινδύνου και της απώλειας του εαυτού του μέσα στο σπήλαιο (συλλογικό ασυνείδητο).
Η επίγνωση του κινδύνου, βέβαια, είναι πρωταρχική στην πορεία της αυτογνωσίας. Καθώς συνειδητοποιεί ο άνθρωπος τον κίνδυνο, εστιάζει την προσοχή του στον αυτοέλεγχο, χρησιμοποιεί τον νου και μάχεται ενάντια σε ό,τι τον παγιδεύει.
Ο άνθρωπος δεν έχει την επίγνωση του κινδύνου χωρίς την αυτοπαρατήρηση. Είναι γεγονός, ότι, μέσω του ατομικού εγώ, έχει σχέση με το συλλογικό ασυνείδητο και τότε, παθητικά, παραχωρεί την ύπαρξή του στους άλλους, τους πολλούς («όταν είμαι οι άλλοι /είμαι ο κανένας»).
Κι αυτή η απουσία επιγνώσεως είναι καθοριστική, με αποτέλεσμα να χάνει τη μνήμη και να αποσυνδέεται από τη μοναδικότητά του.
ΣΠΟΥΔΗ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ
Όταν είμαι ο Ένας
Είμαι ο άλλος
Όταν είναι δύο
Είμαι ο τρίτος
Όταν είμαι οι άλλοι
Είμαι ο κανένας
Διαπνέομαι από τα χαμηλότερα ρεύματα
Που κατακρατούν το μίασμα
Άγομαι και φέρομαι απ’ αυτά
Άγω και φέρω τους πολλούς
Καθώς και οι πολλοί εμένα
(Ποιητική συλλογή Α Κ. ΣΧΕΔΙΑ)
Το ατομικό εγώ προσφέρει το έδαφος ώστε να καλλιεργηθεί, ανεξέλεγκτα, κάθε είδους υποβολή που προέρχεται από το συλλογικό ασυνείδητο κι απ’ ό,τι συνιστά το κατεστημένο, τις αντιλήψεις, τις συνήθειες που επικρατούν στο πνεύμα των πολλών. Υπάρχει μια σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ του εγώ και του κόσμου. “ΕΓΩ είναι ένας άλλος” γράφει ο Rimbaud. Και ο Γεώργιος Σεφέρης, σχολιάζοντας στο δοκίμιό του «Το ημερολόγιο της Κυρίας Έρσης», γράφει: «αυτό που λέγεται εγώ μπορεί ν’ ανήκει σε πολλούς ανθρώπους..» Ασφαλώς και ανήκει σε πολλούς ανθρώπους, θα λέγαμε, για το λόγο ότι το εγώ, που είναι δέκτης σχηματοποιείται από τις επιρροές των άλλων, όχι όμως μόνον απ’ αυτές, φέρει και καταβολές!
Το «εγώ» αποτελεί έναν, κατ’ επίφαση, θώρακα αυτοπροστασίας. Ουσιαστικά, όμως, πρόκειται για αποκλεισμό καθώς ο άνθρωπος παραμένει μέσα στο χώρο της σχετικότητας ως αγνοών και αγνοούμενος.
Ο καθείς αποτελεί μια μοναδικότητα ανεπανάληπτη, δεν έχει όμως αποκτήσει επίγνωση της μοναδικότητάς του κι όταν την αποκτήσει δεν είναι εύκολο να τη διατηρήσει στη σχετικότητα του χωροχρόνου· αυτό προϋποθέτει άθλους.
Το ατομικό εγώ, που ισχυροποιείται, μέσω του ενστίκτου της επιβιώσεως, μάχεται την επίγνωση της μοναδικότητας και έρχεται σ’ αντίθεση με τον αγώνα της αυτογνωσίας.
Η υλιστική κοσμοθεωρία και το σύστημα που επικρατεί, κατέλυσε κάθε τέτοια ανάμνηση, δημιούργησε την εντύπωση του γραμμικού χρόνου, κατά την οποία, η ζωή αρχίζει με τη γέννηση και τελειώνει με το θάνατο και διέγραψε, μέσα σ’ αυτή τη διαδρομή, την υπαρξιακή ανησυχία. Έτσι, η ύπαρξη ενταφιάσθηκε μέσα στην αντίληψη του γραμμικού χρόνου που απέσπασε τον άνθρωπο από την ανησυχία, η οποία, βέβαια, εάν υπήρχε θα κρατούσε ζώσα την ύπαρξή του μέσα στο συνεχές παρόν.
Σε κάθε προσπάθεια που επιχειρεί ο άνθρωπος να ξεχωρίσει, εκφράζοντας την ύπαρξή του δημιουργικά, δέχεται πολεμική.
Οι άθλοι, λοιπόν, θα χρειαστούν, όχι μόνον, για να αντιμετωπίσει τις δικές του αδυναμίες αλλά και για να αντιμετωπίσει τους άλλους, που έρχονται αντιμέτωποι σ’ αυτή του την πορεία.
Όταν ο άνθρωπος γίνει ο εαυτός του, τότε είναι ο Ένας («Όταν είμαι ο Ένας /
Είμαι ο άλλος»)που σημαίνει ότι έχει τη δυνατότητα και την ελευθερία να γίνει ο άλλος, να τον κατανοήσει και συνεπώς να τον αντιμετωπίσει σωστά, χωρίς να χάνεται.
Δεν υπάρχει στιγμή που δεν συμβαίνει κάποια μεταβολή, μέσα στη ροή των πραγμάτων( « τα πάντα ρει και ουδέν μένει») κατά τον Ηράκλειτο.
Εάν, λοιπόν, χάσει την ανάμνηση και την ανησυχία που κρατά ζωντανή την ύπαρξή του και τον συνδέει με τη ψυχή και τη συνείδηση, τότε είναι επόμενο να μην διαχειρίζεται το χρόνο σωστά.
Το συλλογικό ασυνείδητο κρύβει τον κίνδυνο της απώλειας, μέσα σ’ αυτό η σχετικότητα μεσολαβεί και επέρχεται η λήθη. Ως επι τω πλείστον, ο άνθρωπος δεν θέλει να διαφέρει από τους άλλους για να μη νιώθει μοναξιά, θέλει να είναι αποδεκτός και δεν διαγωνίζεται ως προς το να κρατήσει ακέραιη την ανάμνηση της υπαρξιακής του αλήθειας, για πολλούς λόγους, ένας από τους οποίους είναι, ότι κανένας δεν του το ζητάει αυτό, ούτε η κοινωνία, ούτε η οικογένεια, επομένως υπόκειται τη λήθη. Η διαφορά είναι λεπτή εάν την υπόκειται με επίγνωση ή ανεπίγνωτα!
Ο Οδυσσέας δίνει το όνομα ο Κανένας μέσα στο σπήλαιο του Κύκλωπα Πολύφημου, αυτό δείχνει ότι είχε επίγνωση. Αν αντιπαραβάλουμε το σπήλαιο με το συλλογικό ασυνείδητο, ο κίνδυνος αυτός, της λήθης, συμβαίνει ως επί τω πλείστον ανεπίγνωτα.
Η υπαρξιακή ανησυχία στη σχετικότητα του χωροχρόνου, είναι απαραίτητη ώστε να διατηρηθεί η αλήθεια πως ο άνθρωπος είναι παιδί του σύμπαντος.
Αλκμήνη Κογγίδου
Ποιήτρια-δοκιμιογράφος