Τετάρτη 30 Απριλίου 2014

Χρόνος και αξιολόγηση

Χρόνος και  αξιολόγηση.


 
 Είναι δυνατόν ο άνθρωπος ως πεπερασμένο ον να μπορεί να συλλάβει το άπειρο ; Πεπερασμένο ον είναι μόνον όσον αφορά τη φυσική του υπόσταση. Η αντίληψή του είναι πεπερασμένη αλλά επιδέχεται διεύρυνση. Στην προσπάθειά του ο άνθρωπος να πλησιάσει το Απόλυτο εκμηδενίζεται ως ατομικότητα. Η εκμηδένιση αυτή σημαίνει διεύρυνση των ορίων της αντίληψής του, σημαίνει μεγαλύτερη επίγνωση του εαυτού, ακόμη σημαίνει αποκάλυψη του εσωτερικού κόσμου της ψυχής. Η απάντηση στο ερώτημα αν μπορεί να συλλάβει το άπειρο είναι σχετική με τη δυνατότητά του να γνωρίσει και να διεισδύσει στην ίδια την Ψυχή η οποία συνδέεται με το άπειρο. Ψυχαναλυτές-ερευνητές, έχουν βεβαιωθεί ότι ο άνθρωπος φιλοξενεί τη δυνατότητα της υπέρβασης. Η ανάγκη να λατρέψει τον Δημιουργό του εκφράζεται χάρη σ’ αυτή τη δυνατότητα μέσα από το ερωτικό στοιχείο που ενυπάρχει στη Ψυχή.
 Η  γνησιότητα της λατρευτικής έκφρασης προς το Θεό δεν μπορεί παρά να είναι σχετική με την αυτογνωσία. Σύμφωνα με τον ψαλμό «γνώρισόν μοι Κύριε, οδόν εν η πορεύσομαι’’ ο άνθρωπος επιζητά έναν δρόμο για να πορευθεί, ουσιαστικά επιζητά να αποκτήσει τη συνείδηση πρώτα απ’ όλα του ίδιου του εαυτού του, της μοναδικότητάς του μέσα στον κόσμο. Είναι η αναζήτηση αυτή μια σωστή αφετηρία. Ψάχνοντας αυτό που τον εκφράζει, αυτό που είναι η δική του αλήθεια, αγγίζει τη Συνείδηση, το θείο στοιχείο εντός του. Οτιδήποτε παρεμβάλλεται ανάμεσα στον άνθρωπο και στην αλήθεια του τον απομακρύνει από τον ίδιο τον εαυτό του και φυσικά από Εκείνον. Ο φόβος, το μίσος, οι επιθυμίες, το αίσθημα της αδικίας ή της εκδικήσεως περιορίζουν την επίγνωσή του χαμηλά, την φυλακίζουν στα όρια του εγώ και φυσικά τον απομακρύνουν από την αλήθεια. Όλα αυτά λειτουργούν μέσα σε μια ανακύκλωση που αναχαιτίζουν την πορεία της εξελίξεώς του. Η αδυναμία του, η δυστυχία του, η αρρώστια του, ο φόβος του θανάτου και άλλα πολλά τον κάνουν βέβαια να καταφεύγει στο Θεό. Δύναται όμως να Τον λατρεύσει πραγματικά από τη θέση αυτή της ανάγκης και της αδυναμίας;
 Μπορεί να προσπαθήσει ακολουθώντας την παράδοση, όμως είναι αδύνατον υποκινούμενος από την ανασφάλεια να λατρεύσει τον Θεό. Στην δυνατότητα αυτή της λατρευτικής έκφρασης φθάνει η ψυχή, η μαγεμένη από το θείο έρωτα. Το εγώ αδυνατεί να αισθανθεί την πληρότητα της χαράς και της θλίψης. Το εγώ ταυτίζεται με το απρόσωπο πλήθος, υποτάσσεται σ’ ένα μαζικό τρόπο λατρείας που υποβάλλεται μέσα από το δόγμα ( το οποιοδήποτε) και έτσι εκφράζει το θρησκευτικό του συναίσθημα  και εκπληρώνει τα θρησκευτικά του καθήκοντα.
 Η ζωή είναι μια συνεχής ροή. «Εγώ ειμί η ζωή» είπε ο Κύριος Ιησούς Χριστός κι αυτός που αποφασίζει να Τον ακολουθήσει εκ των προτέρων θα πρέπει να γνωρίζει ότι αυτή η πορεία προϋποθέτει μια δυνατότητα συνεχών υπερβάσεων και αναθεωρήσεων οι οποίες οδηγούν στην ελευθερία.
 Τόσο η εντολή «αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου εν όλη τη καρδία σου και εν όλη τη ψυχής σου και εν όλη τη διανοία σου» (κατ. Ματθ. 22, 37) όσο και η επόμενη «’Εσεσθε ουν υμείς τέλειοι, ώσπερ ο πατήρ υμων ο εν τοις ουρανοις τέλειος εστιν»( κατ. Ματθ. 5,48 ) δεν θα δίνονταν από τον Θεό εάν ο ίδιος ο άνθρωπος ως δημιούργημά Του δεν περιείχε εν δυνάμει αυτές τις υπερβατικές δυνατότητες. Η απόλυτη αυτοπροσφορά κατά συνέπεια προσδιορίζει την εξελεκτική πορεία του ανθρώπου. Είναι στην ουσία μια σχέση ερωτική. Κι όπως συμβαίνει στον έρωτα να λατρεύεται το ερώμενο πρόσωπο που συνιστά για τον ερωτευμένο ό,τι πιο πολύτιμο, έτσι η στάση αυτή της απόλυτης αυτοπροσφοράς ανασύρει μέσα από την καρδιά του ανθρώπου ό,τι πιο ωραίο και δημιουργικό δύναται να εκφράσει. Εξ’ άλλου όλα τ’ αριστουργήματα της Τέχνης απορρέουν από την τάση του καλλιτέχνη –δημιουργού να υπερβεί τις δυνατότητές του προσανατολιζόμενος προς το τέλειο.

 Η ορθή αξιολόγηση της ζωής αποτελεί ένα πρόβλημα σχετικό με το γεγονός του θανάτου.  Ο άνθρωπος ως μέρος του όλου από το οποίο εξαρτάται και επιδρά σ’ αυτό δεν είναι αυθύπαρκτος. Πού χρωστά τη ζωή και την ύπαρξή του;  Αυτή η ερώτηση θα μπορούσε να αποτελέσει μια αφετηρία στοχασμού για την περαιτέρω στάση και πορεία του και συνεπώς απ’ αυτήν θα εξαρτηθεί και η ανάλογη αξιολόγηση.
   Αιώνες λειτουργούσε ο άνθρωπος διασπαστικά μέσα από την ατομικότητά του, η οποία περιορίζεται στην εγωκεντρική αντίληψη και γι’ αυτό υπόκειται στην χωριστικότητα. Περιχαρακώνεται στα όρια του εγώ και θωρακίζεται αμυνόμενη είτε επιτιθέμενη αναφορικά προς το εσύ, γεγονός που αποτρέπει από την προσέγγιση του εσύ και πολύ περισσότερο, βέβαια, από την προσέγγιση της ενιαίας πραγματικότητας. Κι αυτό είχε σαν συνέπεια να διαιωνίζονται ο πόλεμος, τα εγκλήματα, οι τραγωδίες, οι ενοχές, η μοναξιά, η άγνοια. Για να αποσπάσει την ύπαρξή του από έναν τρόπο ζωής μέσα στον οποίον υπάρχει ως αγνοών και αγνοούμενος, ο άνθρωπος  θα πρέπει να αποδοθεί σ’ έναν καινούργιο τρόπο σκέπτεσθαι κι αυτόν υποδεικνύει ο Θεός Λόγος.
 Είναι γνωστό ότι η αρχαία ελληνική σοφία μας παρέδωσε κώδικες ζωής κι ένας από τους βασικότερους είναι το «Γνώθι σ’αυτόν». Η δεύτερη μεγάλη εντολή της διδασκαλίας του Χριστού : «αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν» (Ματθ. 22, 39)συμπληρώνει το «Γνώθι σαυτόν» για το λόγο ότι υποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο συντελείται αυτή η βιωματική γνώση. Δεν αγαπά κανείς ότι δεν γνωρίζει. Η αυτογνωσία διενεργείται μόνο δια μέσω του άλλου.
Η  πορεία της θέωσης είναι πορεία αυτογνωσίας. Πριν από την έλευσή Του ο νόμος ήταν σαφής αγαπήσεις τον πλησίον σου και μισήσεις τον εχθρό σου. Μετά Χριστόν  ο νόμος είναι η Αγάπη που ταυτόχρονα είναι και Γνώση.

 Ίσως, καμμία άλλη εποχή δεν ήταν πιο κατάλληλη για να κατανοήσει κανείς την απόλυτη αξία που έχει ο λόγος του Θεού όσο η δική μας και να βεβαιωθεί ότι ο τρόπος αυτός της ζωής επικίνδυνα καταστέλλει τις υπαρξιακές ανησυχίες και καταργεί το άνθρωπο ως πρόσωπο.
  Η στροφή προς τα ενδότερα με σκοπό να έρθει ο άνθρωπος σε επαφή με τη δική του αλήθεια μπορεί να επιτευχθεί με την ελεγχόμενη  απόσπαση και απόσταση από τα εξωτερικά δρώμενα. Η κατάκτηση του χρόνου αυτού είναι αποτέλεσμα της εσωτερίκευσης και της δυνατότητας να κινείται παράλληλα σε πολλά επίπεδα. Η απόσπαση από το ένα επίπεδο στο άλλο αναδεικνύει μια δυνατότητα του νοός και βέβαια καθόλου δεν αποκλείει την εκπλήρωση εργασιών στον πρακτικό τομέα.
Η υπαρξιακή εσωτερική ζωή απελευθερώνει και τη δημιουργική έκφραση. Όπως ο ορειβάτης, ή ένας οδοιπόρος χρειάζεται να σταθμεύσει για να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του και να συνεχίσει τον δρόμο του, έτσι κι ο άνθρωπος που πορεύεται χρειάζεται την αυτοπαρατήρηση, την επαφή του με την αλήθεια, η οποία στην συνέχεια τον διαφωτίζει ώστε να κάνει σωστά την αυτοκριτική του. Γενικότερα, μια δικαιότερη προς κάθε κατεύθυνση στάση ζωής απαιτεί αυτόν τον χρόνο της εσωτερίκευσης και του διαλογισμού που δεν είναι ένας επιπλέον χρόνος κατ’ ανάγκη, αλλά μια πράξη απόσπασης και απόστασης.
 Τα κοινά προβλήματα της επιβίωσης, της αρρώστιας, του γήρατος, της θνητότητας θα μπορούσαν να μας κάνουν να πλησιάσουμε ο ένας τον άλλον με αισθήματα αμοιβαίας αλληλεγγύης. Όμως, παρεμβαίνει  η εγωκεντρική αντίληψη που πηγάζει από την ατομικότητα η οποία χωρίζει, διαχωρίζει και οριοθετεί.
   Η απόσπαση του ανθρώπου από τις υπάρχουσες συμβατικές αξίες ζωής και από το σύστημα είναι αποτέλεσμα μίας κατάκτησης, όχι απλώς του προσωπικού χρόνου αλλά της εσωτερικής ζωής .
  Και είπε προς αυτούς, Σεις είσθε οι δικαιώνοντες εαυτούς ενώπιον των ανθρώπων. Ο θεός όμως γνωρίζει τας καρδίας σας. Διότι εκείνο το οποίον μεταξύ των ανθρώπων είναι υψηλόν, βδέλυγμα είναι ενώπιον του θεού.
                                                                                                 Κατ.  Λουκά  ις΄ 14-15
  Όλα αυτά τα οποία επιδιώκει ν’ αποκτήσει ή υπερηφανεύεται ότι έχει αποκτήσει (όπως για παράδειγμα πλούτη, πολυτέλειες, φήμη, οικογένεια, γνώσεις…) τον απομόνωσαν στο εγώ του, τον απομάκρυναν από τον άλλον ως συνάνθρωπο και κατά συνέπεια τον οδήγησαν πολύ μακριά από το Θεό ! Αλλά, το ερώτημα είναι τον απομάκρυναν μόνον από τον Θεό ή και από τον ίδιο τον εαυτό του;
     Για να κερδίσει και ν’ απολαύσει ο άνθρωπος ό,τι θεωρείται «υψηλόν» (περιουσία, δόξα κλπ…) πρέπει να ξεχάσει ότι αποτελεί μια  μοναδικότητα,  να παραιτηθεί από την αναζήτηση του Εαυτού, της αλήθειας και του ουσιώδους. Δεν είναι ποτέ δυνατό μ’ αυτόν τον τρόπο να ανελιχθεί καθώς δεν κατεργάζεται την ύπαρξή του ώστε να την προωθήσει στον ευγενή κόσμο της Ψυχής. 
  Η φροντίδα και η συνεχής μέριμνα των στόχων που έχει θέσει να κατακτήσει μέσα από την υλιστική αντίληψη και που πιστεύει ότι θα του προσφέρουν τη χαρά και τη δικαίωση της ατομικότητάς του, τελικά του αποστερούν την ευαισθησία. Η ευαισθησία ως στοιχείο της Ψυχής ενεργοποιεί την εγρήγορση ώστε να λειτουργεί ως δρων Πρόσωπο. Η ευαισθησία όμως αυτή απειλείται να διαγραφεί, να απωλεσθεί στον κόσμο αυτόν, καθώς ο άνθρωπος δεν έμαθε να εκφράζεται και να λειτουργεί μέσα απ’ αυτήν, αλλά το αντίθετο μάλλον θέλοντας να καταξιωθεί κοινωνικά, να πετύχει και να κυριαρχήσει έμαθε πώς να την εξουδετερώνει. 
 Η πραγματική χαρά δεν εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες και υλικά αποκτήματα. Αλλά από την ίδια τη δικαίωση που δίνει η Συνείδηση στον Άνθρωπο που φρόντισε να πράξει δίκαια κι αυτό αφορά τη σχέση του με τον άλλον και τη ζωή γενικότερα. Η επικοινωνία που είναι η απόδειξη της λειτουργικότητας της ζωής είναι η μόνη που μπορεί να βεβαιώσει τον άνθρωπο ότι υπάρχει συνυπάρχοντας.
  Στην πορεία προς την Ενότητα προηγείται η μετάβαση από το εγώ στο εσύ. Τούτο είναι ένα άνοιγμα της συνειδητότητας προς τη σχέση.
Στην εποχή μας είναι πλέον ορατό ότι η υλιστική αντίληψη λειτούργησε διασπαστικά διαστέλλοντας την απόσταση ανάμεσα στον έναν και στον άλλον.
 Τώρα που ο καθένας ενημερώνεται για ότι συμβαίνει στον πλανήτη μας χρεώνεται, καθίσται υπόλογος και δοκιμάζεται ερχόμενος ενώπιον του δράματος, της δυστυχίας ή και της ευτυχίας του άλλου. Απ’ αυτή την άποψη η εποχή μας αποτελεί και μια πρόκληση για ένα άνοιγμα της Συνείδησης.
                                            «Κράτα τα μάτια σου ανοιχτά
η κάθε εικόνα σε χρεώνει»
( επιγραμματικό δίστιχο από την ποιητ. συλλογή
Πέρασμα)


                                                                                                          Αλκμήνη Κογγίδου.

                                                                                             Ποιήτρια – Δοκιμιογράφος.

Παρασκευή 11 Απριλίου 2014

Φιλοσοφώντας μ' αφορμή την ταινία Forest Gump

Φιλοσοφώντας μ’ αφορμή την ταινία
Forest Gump

Η έβδομη τέχνη έχει μια δύναμη τεράστια. Αποτείνεται στην διάνοια και στην ψυχή του ανθρώπου κι έχει τη δυνατότητα να ψυχ-αγωγεί. Όπως επίσης έχει και τη δυνατότητα να διαφθείρει. Χωρίς να υποκαθιστά καμία από τις άλλες τέχνες, τις συνενώνει δια μέσω της τεχνικής του θεάματος. Αναδεικνύεται, έτσι, σε συνισταμένη των τεχνών! Αποτεινόμενη σ’ όλες τις ηλικίες, ταξιδεύει σ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, διαμορφώνοντας τις αντιλήψεις των ανθρώπων, μεταδίδοντας μηνύματα που αφυπνίζουν συνειδήσεις.
  Οι μεγάλοι σταθμοί της 7ης τέχνης, ταινίες διαχρονικές που μας σημάδεψαν και καθόρισαν ακόμη και τον πολιτισμό, πέρασαν μηνύματα στις ψυχές των ανθρώπων, άλλοτε κτίζοντας όνειρα, άλλοτε γκρεμίζοντάς τα, αποκαλύπτοντας σκληρές αλήθειες. Η έβδομη τέχνη ωστόσο φέρει το χρέος μιας αποστολής που δυστυχώς δεν το επιτελεί πάντα.
  Ταινίες που προβάλλουν τη βία, το έγκλημα, τις νοσηρές ψυχώσεις, ταινίες διεστραμμένης φαντασίας εξοικειώνουν με το κακό, υποβάλλουν έναν επικίνδυνο εθισμό στο έγκλημα και στη νοσηρότητα και μάλιστα σε νεαρές υπάρξεις που είναι τόσο ευάλωτες. Επίσης, ταινίες που παίζουν το επικίνδυνο παιχνίδι του τρόμου διαταράσσοντας τον ψυχισμό κλονίζοντας το νευρικό σύστημα του ανθρώπου.
  Για το λόγο ότι η εικόνα ασκεί πάρα πολύ μεγάλη επίδραση στον άνθρωπο, ο οποίος βρίσκεται υποκείμενος στην υλιστική αντίληψη, η ευθύνη, όσων έχουν τη δύναμη και τη δυνατότητα να παράγουν ταινίες, είναι πάρα πολύ μεγάλη.
  Κάθε ταινία ποιότητας αποτελεί και μια ασπίδα προστασίας για τον αποδέκτη της απέναντι στο κακό που προβάλλεται και μας κατακλύζει. Ο άνθρωπος που τρέφεται από υψηλής ποιότητας τέχνη, γίνεται, όχι μόνον αισθητικά εκλεπτυσμένος, αλλά και ένας αυστηρός κριτής, επίσης, καθώς οξύνεται το κριτήριό του στη λεπτομέρεια, στην οποία τον εισάγει η μεγάλη τέχνη, διευρύνοντας την όρασή του στις λεπταίσθητες αποχρώσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η ποιότητα γίνεται αποδεκτή δια μέσω της ευαισθησίας της Ψυχής. Ποιότητα- ευαισθησία-ψυχή είναι μια τριαδική ενότητα.
  Ο τεχνολογικός πολιτισμός μας έριξε μέσα στην ποσότητα, μας έκανε όργανα του καταναλωτισμού, το χρήμα έπαιξε επικίνδυνο παιχνίδι με τις ψυχές των ανθρώπων, αποκοίμισε συνειδήσεις. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος της έβδομης τέχνης ως μέσο αφύπνισης. Ταινίες σταθμοί που λάμπουν στο στερέωμα σαν αστέρια διαδραματίζουν την πορεία του πολιτισμού. Ο λόγος υποδηλώνεται μέσα από την εικόνα στον κινηματογράφο, ο οποίος έχει τη δυνατότητα να κάνει προσιτές την λογοτεχνία και την ποίηση, ακόμη και τη φιλοσοφία στον μέσο άνθρωπο. Τα μηνύματά του έχουν ιδιαίτερη αξία, γιατί βεβαιώνουν πως πέρα απ’ αυτόν τον χαμένο κόσμο που παραδόθηκε στη φθορά και στη διαφθορά, ένας άλλος κόσμος δια μέσω της τέχνης διαφαίνεται και βεβαιώνει πως η ζωή συνεχίζεται διαπεραιώνοντας τις αξίες.
Από φιλοσοφική σκοπιά θα προσεγγίσουμε μία ταινία η οποία αξιώνει μια ιδιαίτερη προσοχή. Ο σκοπός μας δεν είναι ν’ ασκήσουμε κριτική, αλλά να υπογραμμίσουμε τη δύναμη του κινηματογράφου, ο οποίος μπορεί να συμβάλλει στην αναγέννηση του ανθρώπου. Η ταινία Forest Gump αμερικάνικης παραγωγής 1994 είναι γνωστό ότι απέσπασε Οσκαρ καλύτερης ταινίας Α΄ανδρικού ρόλου (ΤΟΜ ΧΑΝΚΣ) σκηνοθεσίας (ΡΟΜΠΕΡΤ ΖΕΡΕΚΙΣ), διασκευασμένου σεναρίου, μοντάζ και οπτικών εφέ.
Προβάλλει έναν τύπο, που αφορά κατά τη γνώμη μας ένα διαφορετικό άνθρωπο, τον άνθρωπο του μέλλοντος,  στο πρόσωπο του ήρωα της ταινίας, του Φόρεστ Γκάμπ. Η μορφή αυτή εκπροσωπήθηκε όσο μπορούσε να γίνει καλύτερα, δίνοντας μ’ έναν σύγχρονο τρόπο την εικόνα του αθώου, του αθώου κατά τη ρήση του ευαγγελίου, «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι». Ο πτωχός τω πνεύματι, όπως υπαινίσσεται ο λόγος του Θεού, στην περίπτωση αυτή, δεν ήταν παρά ένας άνθρωπος αποστασιοποιημένος από κάθε σκοπιμότητα, από κάθε ιδιοτέλεια. Κι είναι, πάλι, αυτός που διατηρεί, μέσα από την κατά κόσμον ηλιθιότητα, την παιδική αγνότητα  και αθωότητα. Θα έλεγε κανείς ότι η «βλακεία», στην περίπτωση αυτή, γίνεται ένας θώρακας αμυντικός για την ίδια τη ψυχή, ώστε η ίδια να μείνει αλώβητη από την καχυποψία, από τη δυσπιστία και από τις επεμβάσεις που ασκούν την αλλοτρίωση.
   Είναι αξιοθαύμαστο ότι ο μεγάλος καλλιτέχνης τολμά να παρουσιάζει έναν τέτοιο τύπο ανθρώπου σε μια χώρα που το κυνήγι του χρήματος και της τεχνολογίας κυριαρχούν σε βάρος των πνευματικών και ηθικών αξιών και ν’ ανασύρει μια μορφή, που έρχεται σ’ αντίθεση με το σύστημα, αναδεικνύοντας τη δύναμη του ήθους και της δυνατότητες της πίστης. Ο Φόρεστ Γκάμπ δεν σκέπτεται απλά, πράττει και πράττει αυτό που του υποδεικνύει ο άλλος, επειδή τον πιστεύει. Η πίστη του προσφέρει δυνατότητες που αγγίζουν τα όρια του θαύματος. Πώς αντιδρά στις αντιξοότητες και στη μοναξιά, πώς αντιδρά στο κακό και στον πόλεμο και μάλιστα σ’ αυτόν του Βιετνάμ;
Βρίσκεται απλά μέσα στον ωραίο παιδικό του κόσμο, όπου εκεί δεν υπάρχει ούτε η κακία, ούτε ο φόβος, ούτε η σκοπιμότητα, ούτε η κτητικότητα. Υπάρχει η αθώα ματιά του αδιάφθορου ανθρώπου που εμπιστεύεται στον άνθρωπο γιατί πιστεύει στον Θεό.
Τρέχει, ο Φόρεστ Γκάμπ, αφήνοντας πίσω του, θάλεγε κανείς, όλον αυτόν τον κόσμο, που χωρίς να το αντιλαμβάνεται ζει μέσα στο παράλογο. Επουλώνει τις πληγές  και τα τραύματα που του προξενούν οι άλλοι, μόνος του. Οι αθλητές, θέλοντας ν’ αποκτήσουν τον τίτλο του πρωταθλητή, ασκούνται σε βαθμό ώστε να ξεπερνούν πάντα τα ρεκόρ. Ο Φόρεστ Γκαμπ, χωρίς να επιδιώκει την διάκριση, φθάνει σε συνεχείς υπερβάσεις, οι οποίες τον καθιστούν ένα φαινόμενο! Αυτή την υπέρβαση των ορίων αποπειράται να μας παρουσιάσει, συμβολικά, ο μεγάλος σκηνοθέτης, εν μέσω της εποχής μας, υπογραμμίζοντας την αξία της μοναδικότητας, της ηθικής τελειότητας, δίνοντας μέσα από έναν ηλίθιο, τον άνθρωπο του μέλλοντος.
Έχει μια εξοικείωση με τη ζωή και τον θάνατο. Η θετική και συμφιλιωτική του στάση αντανακλά ευεργετικά και στους άλλους.
Θα έλεγε κανείς ότι εκπροσωπεί απόλυτα το πρότυπο που παρουσιάζει ο Θεός Λόγος σε πάρα πολλά σημεία. « ἀμήν λέγω ὑμῖν, ἐάν μη στραφῆτε και γένησθε ὡς τα παιδία, οὐ μή εἰσέλθετε εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» (κατ. Ματθ. 18,3)
« …ὁ  ταπεινῶν ἑαυτόν ὑψωθήσετε. » (κατ. Λουκ. 18,14)
 «ἀγαπήσεις τον πλήσιον σου ὡς ἑαυτόν.(κατ. Ματθ. 22,39)
Ενώ θεωρείται ότι, κατά κάποιο τρόπο, υστερεί νοητικά σε σχέση  με τους άλλους, ωστόσο εμφανίζει την εικόνα ενός απόλυτα υγιούς ψυχικά ανθρώπου. Και τούτο φαίνεται σ’ όλες τις σχέσεις.
Με τη μητέρα του έχει μια σχέση ιδανική, ελεύθερη, καθόλου δεσμευτική, η οποία όλο τρυφερότητα, του μεταλαμπαδεύει τις αξίες, όπως ένας δάσκαλος στον μαθητή, έτσι κι αυτός τις αποδέχεται, τις εφαρμόζει και τις βιώνει ασυζητητί.
 Βλέπουμε την ταινία να εκτυλίσσεται καθώς ο ίδιος ο πρωταγωνιστής αφηγείται τη ζωή του σε αγνώστους που κάθονται δίπλα του σ’ ένα παγκάκι. Αυτό είναι δηλωτικό του ανθρώπου που αισθάνεται μέρος του όλου. Αισθάνεται τον κάθε άλλον, όχι ως ξένο, αλλά  ως οικείο.
Ξέρει ν’ αγαπάει και τη γυναίκα, ακόμα, με τρόπο απόλυτο κι αυτή η αγάπη λειτουργεί αδιάλειπτα και στον ακατάλληλο χώρο του τρομερού πολέμου. Καθημερινώς, καταγράφει το κάθετί στα γράμματά του προς την αγαπημένη του, γράφοντάς της μοιράζεται μαζί της κάθε στιγμή του. Η αγαπημένη του υπάρχει μέσα του, σ’ ένα συνεχές παρόν. Σαν φίλος, γίνεται ένα με τον φίλο του, μετά τον θάνατο του οποίου κρατάει την υπόσχεσή του και στηρίζει την οικογένειά του σαν να ήταν δική του.
Επίσης, σαν πατέρας είναι ιδανικός, χωρίς καμία αίσθηση κτητικότητας. Έβλεπε το μικρό παιδάκι σαν μια αυτόνομη προσωπικότητα. Παρατηρεί κανείς πόσο αυτές οι ηθικές αξίες που εκφράζουν τον ελεύθερο άνθρωπο δημιουργούν την ιδανική μορφή σ’ όλες τις σχέσεις της φιλίας, του έρωτα, της πατρότητας κλπ. Έχοντας την εσωτερική πληρότητα δεν αξιώνει τίποτε από κανέναν. Τελικά, όλοι ευεργετούνται από τον Φόρεστ Γκάμπ. Η ειρωνεία τους μετατρέπεται σε θαυμασμό. Ένα τέτοιο παράδειγμα, είναι ό,τι πιο σημαντικό θα μπορούσε να ειπωθεί εν μέσω της εποχής μας, δίνοντας μια απάντηση στο παράλογο, στο αδιέξοδο και στη σύγχυση. Είναι μια στάση ζωής η οποία ξεκινάει από τη αθωότητα και παίρνει τις υπεράνθρωπες διαστάσεις της επιτυχίας, δια μέσω της πίστεως. Θα έλεγε κανείς ότι αποτελεί μια σύγχρονη εφαρμογή του χριστιανικού λόγου: «Μακάριοι οἱ πτωχοί τῶ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν»( κατ. Ματθ.5,3)

                                                                                   Αλκμήνη Κογγίδου

Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Δευτέρα 31 Μαρτίου 2014

Ο διάλογος ανάμεσα στο εγώ και στο εσύ



Ο διάλογος γίνεται η οδός προς την ίδια τη Ψυχή.
Νομίζουν οι άνθρωποι ότι ο διάλογος αφορά τον κόσμο των διανοουμένων. Ενώ, αντίθετα, δεν έχει σχέση καμία με τη διάνοια! Έχει σχέση με την ελευθερία, η οποία έλκει σε μια πορεία αναζήτησης του ορθού. Αυτή προάγει στο μυστήριο της Σχέσης. Τότε που λειτουργεί ανεμπόδιστα η Αγάπη, η Αλήθεια κι αισθάνεται κανείς ότι οδηγείται μέσα από το διάλογο εκεί που δεν το φαντάζεται, γιατί αυτό που αποκαλύπτεται συνεχώς, είναι αυτό που δεν γνωρίζει ακόμα, ούτε για τον ίδιο, ούτε για τον άλλον.
 Προσφέρει μια ευεργεσία καθώς αισθάνεται κανείς αυτήν την ανταλλαγή της ενέργειας της επικοινωνίας που δεν χωρίζει αλλά ενώνει, καθώς αυτοί που μετέρχονται στο διάλογο είναι αποφασισμένοι να φθάσουν στην ουσία.
  Δεν χρειάζεται ο διάλογος τις γνώσεις. Γιατί σ’ αυτόν δεν πάει να μιλήσει κανείς μ’ αυτά που ξέρει, αλλά αποκαλύπτει αυτά που υπήρχαν ως α-λήθη, δηλαδή μνήμη. Ανάμεσα στους δύο δεν υπάρχει ο ισχυρότερος ή ο καλύτερος. Υπάρχει ένας στόχος, στον οποίο κατατείνουν αμφότεροι: η εύρεση της Αλήθειας.
 Ο διάλογος απαλλάσσει τους ανθρώπους από τον υποκειμενισμό, από κάθε  αίσθηση κτητικότητας, τους ελευθερώνει από τις προκαταλήψεις κι ό,τι συσσώρευσε μέσα στη σκέψη  τους το καθεστώς της άγνοιας. Είναι ο διάλογος στην περίπτωση αυτή πορεία προς την ανεύρεση του Εαυτού διαμέσου του άλλου.
ΔΙΑΛΟΓΟΣ
Όταν μιλώ
και πάντα μιλώ
γυρεύω στην άλλη φωνή
τη δική μου σιωπή.
Πώς όμως
όταν κάθε υπαρκτό
ζητάει από μένα να ξαναυπάρξει
κι όταν η άλλη φωνή
γυρεύει μες τη δική μου
να γνωριστεί;
Πόσο πόθησα τη σιωπή μου
μες στον καθρέφτη της ψυχής σου
να δω το πρόσωπό μου
να διασταυρωθώ
για την ίδια αιτία
να σωπάσω για τον ίδιο λόγο
κι απ' τον ίδιο δρόμο
να φθάσω στην ουσία
κι έτσι ως ένοιωσα να νοιώσεις
το παίδεμα
το βαθύ μου άλλο;
Του λόγου το ανείπωτο
φωτιά του μέσα κόσμου είναι
πώς ν' αναλώσω με λέξεις υλικές
το ατέλειωτο;
Του σύμπαντος φυλάει ο λόγος
το μυστικό
και μόνο στη βαθιά σχέση ανοίγεται
εκεί στη βαθιά θάλασσα
της σιωπής
που ο λόγος πάει να λιμνάσει.
(ποιητ. συλλ. Αλκμήνης Κ. ΑΝΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΔΕΑ)
                                                                               Αλκμήνη Κογγίδου

                                                                      Ποιήτρια - δοκιμιογράφος

Παρασκευή 14 Μαρτίου 2014

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΙΗΤΗΣ

 Τι είναι η ποίηση και ο ποιητής.

Ο αείμνηστος Γιώργος Σεφέρης επικαλείται τη θεία χάρη :«Δεν θέλω παρά να μιλήσω απλά να μου δοθεί ετούτη η χάρη»!
Δεν είναι δυνατόν να δοθεί η θεία χάρη στον ποιητή εάν δεν γίνει μάρτυρας.  Ουσιαστικά, η ποίηση είναι μαρτυρία που προσφέρεται ως αποκαλυπτικός λόγος. Γίνεται μάρτυρας ο ποιητής μέσα στον ψεύτικο κόσμο γιατί μένει πιστός στην αλήθεια και το δίκαιο, ηθικά ασυμβίβαστος. Διατηρεί την επαφή του με τη ψυχή και τη συνείδησή του κι ως ακροατής του θείου θελήματος υπηρετεί το απόλυτο. Δεν παραχωρεί την προσωπική του ελευθερία σε κανένα σχήμα ζωής, αυτό διατηρεί ζωντανή και ασυμβίβαστη την ύπαρξή του. Ο ποιητής δεν βρίσκεται στη γραμμική έννοια του χρόνου καθώς η εγρήγορση τον συνέχει, βιώνει συνειδητά το παρόν, που είναι σχετικό με την αιωνιότητα.
Ο ποιητής καθώς διέρχεται τη σχετικότητα, έχοντας συνειδητά μετοχή σ’ αυτήν δεν χάνει τη μνήμη, α-λήθη. Γνωρίζει καλά πως κάθε απώλεια της μνήμης θα σημάνει την απώλεια της ψυχής και της συνειδήσεως. Ο καθένας φέρει μέσα του ένα μέρος του ψεύτικου κόσμου, ο ποιητής έχει απαλλαγεί, διαφορετικά δεν είναι ποιητής.

Η αλλοτρίωση που επήλθε, γενικότερα, των ανθρώπων από το συμβατικό και συμβιβαστικό τρόπο ζωής, προσφέρει στον ποιητή  την αίσθηση της ερημιάς. Την «ερημιά» την αισθάνεται ως υπαρξιακός άνθρωπος και καθώς δεν υποκαθιστά τη σχέση του με την αλήθεια, δεν τη «διασκεδάζει». Είναι  ασυμβίβαστος  και μη συμβατικός ο ποιητής.

Η αλλοτρίωση έγινε ασυναίσθητα και ασυνείδητα, το «εγώ» υποθάλπει την υπαρξιακή αλήθεια. Έτσι, η φυλακή αυτή, γίνεται ευάρεστη δεν είναι δραματική, αντίθετα από τον υπαρξιακό άνθρωπο, ο οποίος δεν υποκαθιστά την   ανάγκη της αλήθειας και του συνυπάρχειν . Ο συμβατικός τρόπος ζωής, ο οποίος είναι άσχετος με την αλήθεια της υπάρξεως, ορθώνει τείχει τα οποία, όπως λέει και ο Καβάφης, δεν αντιλαμβάνεται ότι υψώθηκαν γύρω του και τον έκλεισαν μέσα!

Αν υπάρχει μία ελπίδα για να αποσπασθεί ο άνθρωπος από αυτό το τέλμα, αυτή είναι η επίγνωση της αλήθειας του, την οποία δεν αλλάζει με τίποτε ψεύτικο και με κανένα υποκατάστατο. Η αλήθεια είναι το οξυγόνο της ψυχής.

Eμείς με τη ψυχή μιλάμε
κι όχι με το στόμα.
Γυμνοί από στολίδια,
από κάτι αβυσσαλέες
ρωγμές, βγαίνει η φωνή μας.
Άλλοτε έρποντας κι άλλοτε πετώντας,
βουτώντας τα φτερά μέσα στον κίνδυνο
περάσαμε στην αντίπερα όχθη
με τη ψυχή στο στόμα.
(Ποιητ. συλλ. ΑΠΟΣΤΑΣΗ)

Αλκμήνη Κογγίδου

Ποιήτρια-δοκιμιογράφος

Τετάρτη 12 Μαρτίου 2014

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΡΑΜΑΤΩΝ

                                  Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
                 ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ  ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΡΑΜΑΤΩΝ


 Διαβάζοντας τους στοχασμούς του μεγάλου εθνικού μας ποιητή Δ. Σολωμού επάνω στο ποίημα «Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» φέρνουμε ενώπιόν μας, ενώπιον του παρόντος τη διαδικασία της ανθρώπινης μετάβασης από τη σκλαβιά στην ελευθερία, μιας μετάβασης που διεργάζεται η μεταφυσική ιδιότητα του ανθρώπου.  «...- τους αρπάζεται η γη και τοιουτοτρόπως αναγκάζονται να ξεσκεπάσουν εις τα βάθη τους την αγιωσύνη της ψυχής τους. Εις τον πάτο της εικόνας πάντα η Ελλάδα με το μέλλον της. Από την αρχή ως το τέλος περνάνε από πόνον εις πόνον έως τον άκρον πόνο.» Κι αλλού «....Τοιουτοτρόπως από τη μικρότητα του τόπου ο οποίος παλεύει με μεγάλες ενάντιαις δύναμαις θέλει έβγουν οι Μεγάλαις Ουσίαις.» Το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός έδωσε το έναυσμα στον πανμέγιστο ποιητή να μας βεβαιώσει πόσο η ελληνική ψυχή συνδέεται και τροφοδοτείται απ’ τα εθνικά οράματα.
    Οραμα είναι η Ιδέα, η οποία συλλαμβάνεται προδρομικά και υπηρετεί έναν ανώτερο σκοπό. Αφορά την πραγμάτωση ενός ιδανικού. Το όραμα περιλαμβάνει μία σφαιρική αντίληψη, η οποία συνιστά έναν τρόπο σκέπτεσθαι κι ένα τρόπο ζωής διαφορετικό από το υπάρχον.
  Το όραμα της ειρήνης, της αδελφοσύνης και της αρετής, μέσα από την άμιλλα ενσαρκώνεται στην ολυμπιακή ιδέα, μια ιδέα που αφορά το μέλλον. Εθνικό όραμα με οικουμενική διάσταση είναι  η Δελφική Ιδέα. Προβάλλει την ιδανική πολιτεία ως συμπολιτεία, προσφέροντας όλους τους τρόπους των εκφράσεων και των δραστηριοτήτων, που αφορούν τη σχέση του ανθρώπου με τη φυσική και τη μεταφυσική. Ο Σικελλιανός απόστολος του οράματος «της ξαναγεννημένης Ελλάδας, της ηθικής πηγής των πάντων», μεταφέρει στο έργο του μηνύματα διδασκαλίας για μια επιστροφή στο ωραίο και το ηθικό. Αλλά και ο Κάλβος, ο ποιητής της Ιδέας υμνεί τους ιερούς αγώνες του έθνους, τους εμπνευσμένους από το όραμα της ελευθερίας.
   Tα εθνικά οράματα δεν είναι αποκομμένα από τα πανανθρώπινα για το λόγο ότι το Ελληνικό Πνεύμα καταθέτει έννοιες οικουμενικές. Ξεκινούν από τα βάθη της ιστορίας, τα διακρίνουμε στους μεγάλους ποιητές: τον Ομηρο, τον Σοφοκλή, τον Αισχύλο, τον Ευριπίδη. Πολλές φορές υλοποιούνται στη μορφή ενός προτύπου, όπως η Αντιγόνη, ο Ηρακλής, ο Οδυσσέας. Αλλοτε, παρουσιάζονται ως κώδικες ζωής, στα  κοσμοϊστορικής σημασίας επιγράμματα. Είναι στόχοι αμετακίνητοι και αιτούν τη δική μας   αυτογνωσία. Αποτελούν ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για τη λογοτεχνία κάθε εποχής, καθώς ανεξάντλητη είναι η μάχη που δίνει ο άνθρωπος για να κατακτήσει την ελευθερία και την αρετή. Το όραμα της ελευθερίας ως πηγή έμπνευσης, τροφοδοσίας πνευματικής και οραματισμού διατρέχει την ιστορία. Ο λογοτέχνης κάθε εποχής, ζώντας μέσα από τη Συνείδηση το δράμα του έθνους του, εκφράζει στο έργο του την πάλη ανάμεσα στην ύλη και στο Πνεύμα. Μετουσιώνει σε λόγο τις δοκιμασίες του λαού του. Διαμεσολαβεί ώστε ν’ αντιμετωπίσει ο δοκιμαζόμενος άνθρωπος τις αρνητικές καταστάσεις ως  εμπειρίες, από τις οποίες θα συνάξει τη Γνώση.
   Ο λογοτέχνης σήμερα εαν δεν διαπνέεται απ’ τα εθνικά οράματα αποσπάται από τη συνέχεια του Ελληνικού Πνεύματος και αδυνατεί να συνειδητοποιήσει την εξελεκτική του πορεία, η οποία διαδραματίζεται μέσω των δοκιμασιών.  Οι δοκιμασίες αυτές διαφοροποιούνται από εποχή σε εποχή. Ο εργάτης του λόγου ανταποκρινόμενος στις εκάστοτε ιστορικές αναγκαιότητες, εκμεταλεύεται τις δοκιμασίες του λαού του  καλλιτεχνικά και πνευματικά. Μ’ αυτόν τον τρόπο συμβάλλει ώστε να τον αποσπάσει από το διαβρωτικό σύστημα, το οποίο λειτουργεί ισοπεδωτικά καταργώντας την προσωπική ευθύνη και ελευθερία. Η λογοτεχνία, η εμποτισμένη από τα εθνικά οράματα τροφοδοτεί την εθνική μας ταυτότητα. Ξεκινώντας απ’ τις πηγές αυτές προωθούμε την αυτογνωσία μας, που είναι τόσο αναγκαία σ’ αυτή την ιστορική στιγμή, που η υλιστική κοσμοθεωρία περιόρισε τον άνθρωπο στη βιοτική επικράτεια.
   Η λογοτεχνία σήμερα καλείται ν’ ανασύρει τον άνθρωπο από την υποβαθμισμένη ποιότητα ζωής και να τον βοηθήσει ν’ ανασυντάξει τις δυνάμεις του επιστρατεύοντας τη μνήμη, ως Αλήθεια που τον συνδέει με την ουσία των πραγμάτων και του εαυτού του.
  Ο καταιγισμός των πληροφοριών αποπροσανατολίζει τον άνθρωπο από τη Γνώση. Η γνώση του εαυτού, όπως μας κατατέθηκε στο δικό μας πολιτισμό προάγει στην αντίληψη των πάντων, γίνεται σημείο επαφής με το όλον.Οι αρνητικές πληροφορίες που κατακλύζουν τα Μ.Μ.Ε δεν έχουν να προσφέρουν καμμία προοπτική. Αντίθετα, μη επισημαίνοντας το τέλμα, στο οποίο έχει περιπέσει ο σύγχρονος άνθρωπος, υποστέλλουν την ευθύνη και τη δυνατότητά του ν’ ανέβρει τρόπους διαφυγής, Αυτή, λοιπόν η φορά, η οποία δεν προβάλλει καμμία προσωπική, ηθική αντίσταση είναι κατιούσα.
  Η αποστασιοποιημένη στάση, η προσωπική αντίσταση και ανάλογη δράση ως αντίδραση είναι καθήκον του σύγχρονου λογοτέχνη, ώστε ν’ αποσπάσει τον εαυτό του από το ρεύμα των πολλών.Για να υπηρετήσει τα εθνικά οράματα ο λογοτέχνης πρέπει ο ίδιος να εμβαθύνει σ’ αυτά. Τούτο θα αποβεί θετικό, όταν τα μετουσιώσει μέσα από τη φιλοσοφική σκέψη, προσαρμόζοντάς τα στη σημερινή πραγματικότητα.
    Η τέχνη του λόγου δεν έχει σχέση με τον εντυπωσιασμό, κατατείνει στην συγκίνηση, στοιχείο που προωθεί την επικοινωνία.  Μ’ έναν σύγχρονο τρόπο, μ’ έναν καίριο και συγκεκριμένο λόγο, καλείται να συνδέσει με την ποιότητα, στοιχείο εκφραστικό της Ψυχής. Η ποιότητα, η αλήθεια ως μνήμη, η λεπτομέρεια ως σημαντικός συντελεστής της λειτουργικότητας της ζωής είναι τα στοιχεία που θα τροφοδοτήσουν τη λογοτεχνία, ώστε και πάλι ο νεοέλληνας να βεβαιώσει τη συνέχεια της παρουσίας του Ελληνικού Πνεύματος.
    Σ’ ένα χωρίο της Καινής Διαθήκης (κατ. ΙΩ. 12, 20-26) παρουσιάζεται ένα γεγονός που αποκαλύπτει τη σχέση της ελληνικότητας με την διδασκαλία της Αγάπης. Εκεί που ο Ιησούς αναφωνεί «ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθεί ο Υιός του Ανθρώπου» όταν μαθαίνει ότι οι Ελληνες τον αναζητούν.
 Αυτό το γεγονός φανερώνει ότι μέλλεται στους Ελληνες μία μεγάλη τιμή και ένα μεγάλο χρέος, ν’ αναλάβουν τη διαδικασία της παιδευτικής μύησης στη διδασκαλία της Αγάπης, καθώς και την διάδοσή της. Σ’ αυτό, όπως γνωρίζουμε, έπαιξε καθοριστικό ρόλο η ελληνική γλώσσα.
   Η ελληνική γλώσσα κομίζει έναν θησαυρό ανεκτίμητης ποιότητας δυναμικού ενέργειας. Μεταφέρει από τα βάθη των αιώνων Αξίες ζωής. Διατρέχοντας την ιστορία του Ελληνικού Γένους φορτίζεται βιωματικά. Η νεοελληνική λογοτεχνία έχει στα χέρια της αυτόν τον θησαυρό  και παράλληλα το καθήκον να μεταβιβάσει αυτήν την ενεργειακή παρακαταθήκη.  
   Αλήθεια(= Α-λήθη), Πρόσωπο, Ανθρωπος, Κόσμος, εννοώ, κατανοώ, μετανοώ, συγχωρώ,...... κλπ. Αν επικεντρώσουμε το στοχασμό μας στις λέξεις, τότε αυτές καθ’ αυτές θα μας υποβάλλουν στην ανάλογη μύηση, προσφέροντάς μας την πραγματική τους υπόσταση. (Δίαϊον= δίκαιον)Εφόσον με δέος τις χρησιμοποιούμε, αυτές δε φθείρονται μέσα στο χρόνο. Εμβαθύνοντας και αποκρυπτογραφόντας το νόημά τους ανακαλύπτουμε την ουσία των πραγμάτων και του Εαυτού.
   Παρουσιάζουμε τη λέξη στενοχώρια (που είναι σύνθετη και ετυμολογικά σημαίνει το στενό χώρο),  ως παράδειγμα δηλωτικό της  λεπτής διάκρισης, στην οποία προσανατολίζουν οι λέξεις της ελληνικής γλώσσας. Ο αναγνώστης μέσα από τη λογοτεχνία καλείται να μαθητεύσει σ’ αυτό τον εκφραστικό πλούτο της ελληνικής παράδοσης. Είναι μία γλώσσα των λεπτών επισημάνσεων. Είναι πραγματικά μια μυστική απόλαυση να ενσκύψει κανείς σ’ αυτήν, να την αφομοιώσει, να εκπαιδευτεί και να τη μεταδώσει.
    Ο λόγος ως ιδιότητα ξεχωριστή του  δικού μας, του Ελληνικού  πολιτισμού δύναται να παραλάβει τον σύγχρονο άνθρωπο, τον Έλληνα από την παρούσα φάση της αυτογνωσίας του, για να τον προωθήσει στην περαιτέρω πορεία, συνδέοντας τον με την ένθεη φύση του.
     Η ταχύτητα με την οποία κινείται ο ρυθμός του κόσμου, συμβάλλει ώστε η επικοινωνία των ανθρώπων να γίνεται με σύγχρονους, σύντομους λεκτικούς κώδικες. Είναι όμως, γεγονός πως αυτό αποστερεί τον νεοέλληνα απ’ τον εκφραστικό  πλούτο που προσφέρει η δική του γλώσσα, περιορίζοντας στο ελάχιστο τη δυνατότητά του να εκφραστεί.
    Η σύγχρονη λογοτεχνία χρειάζεται μία επιστροφή ώστε να εμπλουτιστεί με ενέργεια από τα νάματα αυτής της κληρονομιάς.
 Βλέπουμε την εκτροπή από το μέτρο σε όλους τους τομείς και πως κορυφώθηκε η εκτροπή αυτή και εμφανίζει πλέον η ζωή σαφή σημεία παρακμής. Η υλιστική επικρατούσα αντίληψη ζωής, αποσυνέδεσε τον άνθρωπο από την ζωντανή  έκφραση και συνέχεια της πολιτιστικής του κληρονομιάς. Τώρα που ο νεοέλληνας υποβάλλεται από αλλότρια ρεύματα, είναι αναγκαίο η λογοτεχνία να εμπλουτιστεί με τα οράματα που εκφράστηκαν στις μεγάλες στιγμές του Γένους.
   Εάν ως πνευματικοί δημιουργοί και λογοτέχνες δεν διαποτισθούμε από τα εθνικά οράματα, εάν δε μας διαπεράσουν δε θα μπορέσουμε να βεβαιώσουμε και να βεβαιωθούμε για τη διαχρονική τους αξία. Θα παραμείνουμε θεαταί, αμέτοχοι στο γίγνεσθαι και τούτο θα σημάνει ότι οι νεοέλληνες δεν δυνάμεθα να προβάλλουμε την αξία του πολιτισμού μας.
  Ο δυτικός πολιτισμός υπέστη την υλιστική κοσμοθεωρία, η οποία παρουσιάζεται ως παγκόσμιο φαινόμενο, ο απόηχός του καταλαμβάνει και το δικό μας χώρο.  Το πνεύμα του υλισμού, του καταναλωτισμού, της τεχνολογίας καταστέλλει τις εθνικές μας αντιστάσεις. Η βιοτική και βιολογική μέριμνα αποσπά απ’την εθνική μνήμη, ενώ παράλληλα οι κίνδυνοι που προβάλλουν από τις επεκτατικές διαθέσεις των γειτονικών κρατών δεν μας βρίσκουν στην ανάλογη εγρήγορση. Η πατριδολατρεία και  ο σωβινισμός δεν έχουν σχέση με το πνεύμα της εθνικής αξιοπρέπειας.
  Κορυφώθηκε στην εποχή μας το αποτέλεσμα όλων των λαθών του παρελθόντος για να μας προσφέρει τη σημερινή πραγματικότητα, κατά το αρχαίο ρητό «ενός κακού δοθέντος μύρια έπονται.». Η λογοτεχνία θα είναι ενεργή, όταν αποτιμήσει και εκτιμήσει ορθά αυτήν την σημερινή  πραγματικότητα. Είναι χρέος πρώτα απ’ όλα ν’ αναζητηθεί το σημείο εκείνο, το οποίο μας συνδέει με την ψυχή μας, αυτή η οποία δεν περιορίζεται και δε χωρίζει, αλλά εφορμά στην κατάσταση του συνυπάρχειν. Αυτή χρειάζεται να τροφοδοτήσει το λόγο, ώστε ο υποκειμενισμός και η χωριστικότητα να διασπας θούν.
  Κάθε δράση δημιουργεί αντίδραση, η οποία εκφράζεται με μία μορφή επανάστασης. Π.χ τα τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς δημιουργούν την αντίδραση που εκφράζεται με τον ξεσηκωμό του γένους. Παρατηρούμε ότι το όραμα της ελευθερίας διατρέχει την ιστορία και διαφοροποιεί τους αγώνες, που είναι ανάλογοι και εκδηλώνονται σύμφωνα με τις εκάστοτε ιστορικές ανάγκες.
   Στην εποχή μας το όραμα της ελευθερίας και της αρετής  θα εμπνεύσει μια νέα επανάσταση, που θα εκφραστεί μ’ ένα διαφορετικό τρόπο και θα επιστρατεύσει  τη  δύναμη του λόγου για να εγείρει συνειδήσεις. Τώρα ζούμε τον κίνδυνο της υπαρξιακής απώλειας και  εθνικής αλλοτρίωσης.
  Ο ευδαιμονισμός αποκοίμισε την ανησυχία της αναζήτησης της υπαρξιακής και οντολογικής ταυτότητας.. Η λήθη έρχεται να διαγράψει αυτό το υπαρξιακό και ηθικό χρέος. Σ’ ένα δοκίμιό μου «Μυστικό - Μυστήριο και διαπροσωπικές σχέσεις» εντοπίζω, ακριβώς, το σημείο, στο οποίο χρειάζεται να επιστήσει ο σύγχρονος άνθρωπος την προσοχή του, το σημείο στο οποίο θα εγκαθιδρυθεί ο νέος αγώνας της ελευθερίας.
   Η εκτροπή του πολυτεχνείου και τόσα άλλα φαινόμενα μας δίνουν τη βεβαιότητα πόσο με λάθος τρόπο ερμηνεύεται η έννοια της ελευθερίας. Η παρακμή φθάνει σε τέτοιες κορυφώσεις, ώστε τα δελτία των ειδήσεων να κυριαρχούνται από τα ιατρικά δελτία των εκάστοτε επωνύμων ασθενών κι αυτή η διαδικασία της μετάβασης από την Τρίτη στις περαιτέρω διαστάσεις να χαρακτηρίζεται ως τέλος, στο οποίο καλείται ο Θεός να επέμβει διορθωτικά! Είναι σε τέτοιο βαθμό σαφής η εκμετάλλευση και είναι τόσο ισχυρή η επίδραση που ασκούν τα Μ.Μ.Ε, ώστε πλήθη μαγεμένα να μη διαμαρτύρονται και να μην επαναστατούν αναζητώντας, τελικά, μία ορθή και αξιοπρεπή στάση, απέναντι στην έννοια της ζωής.
   Είναι γεγονός ότι  ο άνθρωπος ως μοναδικότητα αυτόνομη χρεώνεται στην αναζήτηση ενός προσωπικού τρόπου να επέμβει και να δράσει ηθικά, παρακάμπτοντας όλα αυτά που παρερμηνεύουν την έννοια της ελευθερίας και του χρέους. Η πολιτική υπό την έννοια της κομματικής σκοπιμότητας δεν ανταποκρίνεται στην εθνική της αποστολή. Ο κρατικός μηχανισμός καταργώντας τον άνθρωπο ως πρόσωπο συνιστά ένα σύστημα, που δεν διαπνέεται και δεν καθοδηγείται από τα εθνικά οράματα.  Η οικογένεια περιορίζει στην μέριμνα, που αφορά έναν τρόπο βιοτικό κι εδώ η προσωπική ελευθερία και το χρέος προς το σύνολο υποκαθίσταται μέσα στη σύμβαση.
    Όλα αυτά είναι στοιχεία που χρεώνουν τον στοχαστή, τον άνθρωπο, τον λογοτέχνη. Δεν είναι όμως δυνατόν να εξηγηθούν τα φαινόμενα των καιρών, εάν δεν αναφερθούμε στη μεταφυσική ιδιότητα της ζωής και του ανθρώπου. Αυτή η αναφορά είναι η μόνη ικανή να διασπάσει τον κλοιό που δημιούργησε η βιολογική περίφραξη. Η αναζήτηση αυτή με σύγχρονο τρόπο θα μπορέσει να ερμηνεύσει  τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος κόσμος.
   Η λογοτεχνία σήμερα χρειάζεται να σταθεί ανάμεσα στο εδώ και στο επέκεινα. Να συλλάβει τη σχέση του ενός με τον άλλον, που προωθεί στο Όλον. Το μυστήριο της ζωής και του θανάτου τίθεται συνεχώς ενώπιόν μας και μας καλεί να το αποκρυπτογραφήσουμε.
  Το όραμα της ελευθερίας ήταν και είναι πάντα σχετικό με την μεταφυσική διάσταση. Αυτή εμποτίζει και διαπερνά την ανθρώπινη φύση και την προάγει δια της αέναης πάλης που διαδραματίζεται ανάμεσα  στην ύλη και το Πνεύμα. Στο όραμα βλέπουμε τη νίκη του ανθρώπου, που διασπά την περιορισμένη του φύση και μεταβαίνει στη ελευθερία του Πνεύματος.
   Ο δρόμος αυτός χαράχθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια. Επισημάνθηκε από τους μεγάλους δραματουργούς ποιητές και έδωσε την εγκυρότητά του μέσα από την κατάθεση της Αλήθειας, η οποία συνοψίζεται στο Πρόσωπο του Θεού Λόγου.
   Μιλούμε για τα εθνικά οράματα και θα νόμιζε κανείς ότι αυτά αποτελούν ένα ανεπανάληπτο παρελθόν. Αντίθετα, είναι καταθέσεις που αφορούν το διηνεκές.
   Τη σκυτάλη του πολιτισμού μας έχουν ήδη αναλάβει όσοι συνειδητοποιούν το χρέος τους απέναντι σ’ αυτή την ιερή παρακαταθήκη. Αυτές οι υγιείς αντιστάσεις διεκπεραιώνουν την πορεία του πολιτισμού. Τώρα αυτοί οι ανώνυμοι αθληταί της εσωτερικής πάλης, ηθικοί ταγοί γίνονται αθληταί, επιστήμονες τεχνίτες του λόγου, μόνοι, ανένταχτοι, ασυμβίβαστοι κρατούν τα οράματα ζωντανά να τα παραδώσουν στους επερχομένους. Τα εθνικά οράματα εμποτισμένα από την αξία της ζωής, έχοντας σαν προϋποθέσεις την πορεία της εξελίξεως και της αυτογνωσίας, ορθώνονται στο μεταίχμιο του εδώ και του επέκεινα. Το εγώ, το εσύ και το όλον- ο άνθρωπος, η ψυχή και η συνείδησή του, αναμένουν το λογοτέχνη που θα επιχειρήσει την αφύπνιση ώστε να λειτουργήσει και πάλι ο άνθρωπος ως συνάνθρωπος και ο νεοέλληνας με την αξιοπρέπεια του Έλληνα.
      Δεν έχουμε άλλον μέσον όσοι συνειδητοποιούμε και παρατηρούμε την κατιούσα φορά, δεν έχουμε άλλον τρόπο ν’ αντισταθούμε και ν’ αντιδράσουμε, έχουμε μόνο τους εαυτούς μας με όπλο το Λόγο .
                                                  


                                                              ΑΛΚΜΗΝΗ ΚΟΓΓΙΔΟΥ.







H ομιλία: «Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΡΑΜΑΤΩΝ» αποτέλεσε εισήγηση στο αυτό θέμα. που δόθηκε στα πλαίσια του πανελλήνιου λογοτεχνικού συνεδρίου στην Ακαδημία της αρχαίας Ολυμπίας στις 2/3/4 Αυγούστου 1996.





Δευτέρα 10 Μαρτίου 2014

Ο ΕΝΑΣ ΓΙΑ ΜΕΝΑ ΙΣΟΔΥΝΑΜΕΙ ΜΕ ΔΕΚΑ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΕΑΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΙΣΤΟΣ

«Εἶς ἐμοί μύριοι, ἐάν ἄριστος ἦι»
(ο ένας, για μένα, ισοδυναμεί με δέκα χιλιάδες, εάν είναι άριστος)
                                                          Ηράκλειτος
Θα προσπαθήσουμε να εντρυφήσουμε στο νόημα της φράσεως του αρχαίου σοφού και να διερωτηθούμε για τη σημασία της στην εποχή μας. Αρχικά, πώς αξιολογούμε σήμερα και με ποια κριτήρια έναν άνθρωπο ως άριστο  και πώς ο Ηράκλειτος στην εποχή του; Εάν, κατά κάποιον τρόπο, ο αρχαίος σοφός αντιπαραθέτει στον έναν,  δέκα χιλιάδες, το κάνει για να αναδείξει τη σημασία και να υπογραμμίσει την αξία του ενός, με την προϋπόθεση ότι είναι, κατά την προσωπική του άποψη, άριστος. Φυσικά, δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον άριστο ανεξάρτητα από το ήθος, την αυτογνωσία και τον αγώνα για την κατάκτηση των αρετών. Το μηδέν άγαν, το γνώθι σαυτόν, το παν Εν, οδηγούν σε μια πνευματική κορυφή  που αποδίδει στη συνειδητότητα της Ενότητας. Η αναφορά του Ηράκλειτου είναι σχετική με τη συνειδητότητα της σχέσεως του ενός με το όλον, σύμφωνα με την ολιστική κοσμοθεωρία. Άραγε, τι στερούνται οι μύριοι που το κατέχει ο άριστος; Μήπως, είναι δυνατόν όσοι συντάσσονται σ’ έναν κοινό τρόπο σκέψεως και ζωής να διατηρούν τη δική τους ιδιαιτερότητα και αυτονομία ή να διατηρούν τη ψυχή και τη συνείδησή τους σε εγρήγορση;
Εφόσον, η γραμμική αντίληψη του χρόνου έδωσε στην εποχή μας το συμβατικό τρόπο σκέψεως και την αντίστοιχη φιλοσοφία ζωής κατά την οποία η ζωή έχει αρχή με τη γέννηση και τέλος με το θάνατο, υπερτονίζεται το βιολογικό στοιχείο κι ο άνθρωπος παραμένει στον αγώνα της επιβιώσεως και της εγκοσμιακής καταξιώσεως. Δεν ανατρέχει στην αιώνια ιδιότητα της ψυχής και της συνειδήσεώς του, δεν αναζητά την αλήθεια της υπάρξεώς του και γι’ αυτό το λόγο δεν γνωρίζει και ούτε ενδιαφέρεται να γνωρίσει την ιδιαιτερότητά του που τον καθιστά πρόσωπο, κατά συνέπεια αυτοπεριορίζεται και δεν αποκτά την ανάλογη γνώση περί του Εαυτού. Ακολουθεί τον μαζικό τρόπο σκέπτεσθαι που λειτουργεί αλλοτριωτικά και τον αποσπά από τη συνείδηση και τη μνήμη. Η ένταξή του στο συμβατικό τρόπο ζωής του παρέχει μια ψευδαίσθηση συντροφικότητας, η οποία όμως διαλύεται μέσα από τις δοκιμασίες και μένει ο άνθρωπος μόνος. Μη έχοντας επίγνωση της μοναδικότητάς του, ο ίδιος δεν γνωρίζει την προσωπική συνειδησιακή επαφή με τη ζωή, η οποία συνάπτεται στο παρόν. Υποκείμενος στις ανάγκες του, άγεται και κυριαρχείται από αυτές και συμπεριφέρεται  άλλοτε αμυνόμενος κι άλλοτε επιτιθέμενος είτε από φόβο, είτε από την πλάνη. Έτσι, είναι φανερό ότι γίνεται προϊόν εκμεταλλεύσεως, από τα συστήματα και τις εξουσίες. Ενώ ο άριστος που θέτει το δίκαιο και την αλήθεια υπεράνω και της ίδιας της ζωής του, δεν υποτάσσεται σε καμία επιβαλλόμενη επέμβαση, δεν χειραγωγείται, μένει ελεύθερος για το λόγο ότι δεν κυριαρχείται ούτε από το ένστικτο της επιβιώσεως.
Ο άριστος πάντοτε εδιώκετο. Το γεγονός ότι δεν γίνεται παράδειγμα προς μίμηση, αλλά μάλλον προς αποφυγή κι ακόμα περισσότερο πρόκληση που ενοχλεί, καθυστέρησε την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Ο Ηράκλειτος δίκαια του απονέμει τα εύσημα, αν σκεφτούμε ότι με τη στάση του, ο άριστος επιχειρεί την αφύπνιση των συνειδήσεων. Ασφαλώς, η υπεροχή του αρίστου οφείλεται σε ηθικές κατακτήσεις ως αποτέλεσμα υπερβάσεων, οι οποίες  έρχονται σ’ αντίθεση με τη φυγοπονία που υπαγορεύει το ένστικτο της επιβιώσεως από το οποίο κυριαρχείται το ατομικό εγώ. Ο μαζικός τρόπος σκέπτεσθαι φαινομενικά ενώνει τους ανθρώπους σ’ έναν κοινό τρόπο  ζωής, στην πραγματικότητα δεν τους ενώνει αλλά τους εξομοιώνει! Ουσιαστικά, αποβαίνει συντελεστής χωριστικότητας,  καθώς το ατομικό εγώ δεν βρίσκεται σε κοινωνία σχέσεως με το έτερο ατομικό εγώ. Έτσι, ενώ  απαλείφονται οι ιδιαιτερότητες, διατηρείται η χωριστικότητα καθώς τα όρια ανάμεσα στο δικό μου και το δικό σου υπάρχουν και συνεπώς παραμένουν τα αίτια που υποθάλπουν την Ενότητα. Οι άνθρωποι βιάζονται να γευθούν τις παροδικές απολαύσεις της ζωής, την οποία αντιλαμβάνονται με τις αισθήσεις τους ως ένα φαινόμενο που έχει αρχή και τέλος. Ο καθένας παραμένει στην έγκλειστη ατομικότητα, την οποία δεν διασπά ώστε να επικοινωνήσει με τον άλλον δια μέσω της αλήθειας και του δικαίου.  Τα χαρακτηριστικά αυτά αφορούν την περιορισμένη αντίληψη, η οποία καθίσταται γνώρισμα των πολλών, των μυρίων που ενδεικτικά παραθέτει ο Ηράκλειτος. Ωστόσο, άξιο να προσέξουμε είναι, ότι το ίδιο γνώρισμα, που αποτελούσε ιδίωμα του ατόμου και των πολλών θα το συναντήσουμε και σήμερα, την απουσία προσωπικής ευθύνης και ηθικού προσανατολισμού.
Όσο για τα γνωρίσματα του αρίστου, θα τα διερευνήσουμε, έχοντας υπ’ όψιν μας ότι ο άριστος ανάμεσα στους πολλούς που ακολουθούν έναν κοινό τρόπο σκέψεως και ζωής, αποτελεί εξαίρεση. Αν και σκέφτεται μ’ έναν τρόπο προσωπικό, ωστόσο δεν αγνοεί τους άλλους, για τους οποίους εργάζεται και θυσιάζεται. Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη ανθρώπινη οντότητα, ενώ είναι οικουμενικός, παράλληλα ανήκει στην αιωνιότητα.. Αυτά τα συμπεράσματα είναι εύκολο να συνάξει κανείς από τη μελέτη των βιογραφιών των ιστορικών προσωπικοτήτων που δόξασαν την Ελλάδα και τον πολιτισμό. Το ερώτημα είναι, αν ο άριστος έρχεται σ’ αυτόν τον κόσμο ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα ή γίνεται στην πορεία. Αυτό είναι δύσκολο να το απαντήσουμε, καθώς διαφεύγει της δυνατότητάς μας να προσεγγίσουμε την άχρονη ιδιότητα της ψυχής και της συνειδήσεως. Μπορούμε όμως να κατανοήσουμε το λόγο για τον οποίο δεν είναι εύκολο να αποτελέσει πρότυπο για τους πολλούς που κατέχονται από το ένστικτο και συνεπώς διατηρούν και το φόβο και την επιθετικότητα. Ως γνωστόν οι αρετές αποδίδονται δια μέσω δοκιμασιών και η γνώση του εαυτού διαμέσου των υπερβάσεων. Έτσι, είναι φυσικό να μην αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση. Ωστόσο, αυτές οι μορφές συνιστούν τον πολιτισμό, διαθέτουν τον ιθύνοντα νου, συνεπώς έχουν τη δυνατότητα να κατευθύνουν ορθά, να παίρνουν δίκαιες αποφάσεις και να έχουν τη διάκριση του σωστού και του λάθους, ανά πάσα στιγμή,  σε οποιοσδήποτε συνθήκες.
 Το θέμα αυτό «Η αξία του ενός ως απαρχή της αλλαγής» είναι άξιο να μας προβληματίσει, ιδιαίτερα στην εποχή μας που τα σημάδια των καιρών δεν είναι ευοίωνα. Εδώ κυοφορείται μία ελπίδα, η οποία συντάσσεται πλέον με τις αξίες, με την ελευθερία και με την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Αξίζει να πιστέψουμε σ’ αυτή ώστε να μπορούμε να οραματισθούμε ένα άλλο μέλλον. Η αυτογνωσία δεν έχει συντελεσθεί εφόσον βρίσκεται ο άνθρωπος σε χαμηλά επίπεδα. Οι άριστοι μας δίνουν το πρότυπο, την ιδανική μορφή στην οποία μπορεί να φθάσει άνθρωπος μέσα από την αυτογνωσία του.

Αλκμήνη Κογγίδου

Ποιήτρια-δοκιμιογράφος